De maatschappelijke rechtsstaat

Wáár is de rechtsstaat? De democratische rechtsstaat staat onder druk. In veel gesprekken over dit onderwerp gaat de meeste aandacht uit naar de rol van formele instituties zoals de regering, het parlement en de rechter. Maar de rechtsstaat krijgt niet alleen vorm en inhoud aan het Binnenhof of aan de Kneuterdijk, maar ook in Lombok, in Overvecht en in talloze andere buurten, wijken en maatschappelijke organisaties door het hele land. In De maatschappelijke rechtsstaat betoogt Marc Hertogh dat we, voor een beter zicht op de rechtsstaat, niet alleen moeten kijken naar Den Haag, maar ook naar de vele maatschappelijke organisaties en instellingen in de tussenruimte tussen overheid en burgers. Deze rede laat zien dat er niet alleen sprake is van institutionele rechtsstaat-erosie, maar ook van maatschappelijke rechtsstaat-erosie. Veel burgers twijfelen aan de legitimiteit van belangrijke rechtsstatelijke waarden en instituties en zij vinden het normatieve verhaal van de rechtsstaat niet langer overtuigend. Maatschappelijke organisaties spelen volgens Hertogh een sleutelrol bij zowel het begrijpen als het bestrijden van deze groeiende overtuigingscrisis van de rechtsstaat. Zij zien vaak als eerste waar de rechtsstaat vastloopt en met hun werk kunnen ze ervoor zorgen dat de waarde van de rechtsstaat voor veel mensen weer concreter, persoonlijker en tastbaarder wordt.