Geschiedenis & politiek

Duizenden Nederlanders namen in de tweede helft van de negentiende eeuw de wapens op om in Italië te strijden voor de Kerkelijke Staat. Een vergeten oorlog die zich afspeelde op een zijtoneel van oplopende conflicten tussen Europese grootmachten. Na een oproep van paus Pius IX om het 'Erfgoed van Petrus' te verdedigen, leverde Nederland de meeste vrijwilligers, veelal boerenzonen en ambachtslieden. Priesters die zich hadden ingezet voor de werving, troostten ouders als hun zoon als martelaar was omgekomen. Geen reden voor rouw, maar juist voor dankbaarheid. De Kerkelijke Staat ging desondanks ten onder. Bij thuiskomst ontdekten de strijders dat ze hun nationaliteit hadden verspeeld, en daarmee hun stemrecht en recht op steun.

De Israëlisch-Palestijnse kwestie, de spanningen tussen Turken en Armeniërs, de staatloze Koerden… Wie de huidige gevoeligheden en machtsverhoudingen in het Midden-Oosten beter wil begrijpen, moet terugkeren naar hun oorsprong. Zo beland je bij de Eerste Wereldoorlog. Behalve in Europa brak in 1914 ook in het Midden-Oosten de oorlog uit. Het Osmaanse Rijk was er toen de belangrijkste macht. Het regime van de Jong-Turken koos de zijde van Duitsland, de verliezer in 1918. Het rijk viel uiteen en de grenzen werden hertekend volgens de belangen van de westerse grootmachten. Een Turksnationalistische beweging onder leiding van Mustafa Kemal Atatürk verzette zich daartegen en streed tot 1923 verder voor een onafhankelijk Turkije. Er kwamen nieuwe staten, zoals Syrië, Irak en Transjordanië, die alle onder Franse of Britse controle werden geplaatst. Het ongenoegen over de gang van zaken bleef smeulen bij de lokale gemeenschappen. Nieuwe conflicten flakkerden op. Tot op vandaag bepalen ze mee de wereldpolitiek. In ‘Voor de Beschaving’. De Eerste Wereldoorlog in het Midden-Oosten, 1914–1923 ontrafelt Pieter Trogh deze complexe en belangrijke geschiedenis. Een team van internationale specialisten werkte mee aan dit rijk geïllustreerde boek.

Gitzwarte biografie van de man die zonder enig berouw de taken van SS- leider Heinrich Himmler uitvoerde in Nederland. Hanns Albin Rauter (1895-1949) was tijdens de Tweede Wereldoorlog de meest gevreesde en gehate vertegenwoordiger van de Duitse bezetting in Nederland. Als vertegenwoordiger van Himmler voerde hij zonder mededogen de taken van de bezetter uit. Zo sloeg hij de Februaristaking (1941) en de April-meistakingen (1943) neer, maakte hij jacht op verzetsstrijders en regisseerde hij de deportatie van Joden. Daarnaast stond onder vele doodvonnissen zíjn handtekening. In Rauter schetst Gerritse het zwarte beeld van een man die opklom van een kleine straatvechter in Oostenrijk tot de belichaming van het kwaad als de rechterhand van Himmler. Niet eerder verscheen er een werk waarin de misdaden van deze 'tweede Alva' zo uitgebreid aan het licht werden gebracht.

In de afgelopen tien jaar heeft het internet de wereld van uitgeverij, media en communicatie gedemocratiseerd. Dit heeft geleid tot een enorme participatiedrift in de wereld van de bits. Een zelfde trend komt nu tot bloei in de wereld van de dingen.Chris Anderson onthult in Makers hoe ondernemers het web gebruiken om bedrijfjes op te zetten met de hele wereld als afzet gebied en hoe zij significant minder financiële middelen, tooling en infrastructuur nodig hebben dan traditionele productie. Andersons unieke visie is dat productie op kleine schaal een belangrijke bron voor toekomstige groei zal zijn; dat het succes van de gigantische bedrijven op zijn retour is; dat in deze eeuw van open source, op maat gemaakte producten, en doe-het-zelfproduct design, het collectieve potentieel van een miljoen hobbyknutselaars losgelaten zal worden op de wereldmarkt.De volgende industriële revolutie komt eraan

De geuzen vormden een bonte groep rebellen die in de zestiende eeuw in opstand kwam tegen de katholieke onderdrukking, het Spaanse bewind van koning Filips II en de behoudsgezinde regering in Brussel. Zij waren de beeldenstormers, revolutionairen en zeerovers die samen met Willem van Oranje de Tachtigjarige Oorlog deden losbarsten. Die geuzenopstand resulteerde in waanzinnig religieus geweld tussen katholieken en protestanten, een bloedige burgeroorlog en de uiteindelijke breuk tussen het noorden en zuiden van de Nederlanden.

Eind juni 1943 vonden in Amsterdam grootscheepse razzia’s plaats waarbij ruim 5000 Joodse Amsterdammers werden opgepakt en afgevoerd. Zo ook mijn familie. Ze woonden in de Lepelstraat 83-III, in de Joodse wijk achter theater Carré. De vrouw van mijn vader, Jeannette van Praag, hun acht maanden oude dochtertje Ina Sonja, zijn moeder Sara Waterman en broer Isaäc werden op zondag 20 juni ‘s ochtends vroeg door de Amsterdamse politie uit hun huis gehaald. Daarna volgde de reis naar Westerbork, ze verbleven er twee weken. Op 29 juni gingen ze op transport naar Sobibor waar ze bij aankomst op 2 juli direct omkwamen. Mijn vader was niet thuis toen de razzia plaatsvond en is de enige van de familie die de Holocaust overleefde. Hij sprak zijn verdere leven met geen woord over wat er gebeurd is. De namen werden nooit genoemd, de verhalen nooit verteld. Alsof de geschiedenis van onze familie pas in 1945 begon. Door gebeurtenissen die de derde en vierde generatie van onze familie troffen, kwam ik op het spoor van onze verzwegen familiegeschiedenis. Om de verloren familie hun plek in onze geschiedenis weer in te laten nemen, ging ik terug naar Auschwitz en Sobibor.

De grootste van de kleine rivieren of de kleinste van de grote rivieren, zo wordt de Overijsselse Vecht genoemd in Nederland. In Duitsland speelt dit niet. Daar is ‘die Vechte’ niet meer dan een detail in het landschap. Toch ligt juist daar het langste deel van de rivier. Waar te beginnen bij het verhaal van de Vecht? Bij het ontstaan van de oerrivier in het Pleistoceen? Of bij de Trechterbekervolken die zich ruim 5000 jaar geleden vestigden op de duinen langs de Vecht? Of gewoon bij de bronnen van het Vechtwater aan de voet van de Baumbergen bij Münster? De grootste van de kleine rivieren of de kleinste van de grote rivieren, zo wordt de Overijsselse Vecht genoemd in Nederland. In Duitsland speelt dit niet. Daar is ‘die Vechte’ niet meer dan een detail in het landschap. Toch ligt juist daar het langste deel van de rivier. Waar te beginnen bij het verhaal van de Vecht? Bij het ontstaan van de oerrivier in het Pleistoceen? Of bij de Trechterbekervolken die zich ruim 5000 jaar geleden vestigden op de duinen langs de Vecht? Of gewoon bij de bronnen van het Vechtwater aan de voet van de Baumbergen bij Münster?

'Geschiedenisverhalen op hun best.' - Kleio 'Geschiedenis wordt zo echt leuk!'- Leidsch Dagblad 'Wakkert de honger naar kennis over vroeger aan.' - Noordhollands Dagblad De auteurs wonnen met Vet oud! Legendarisch de Kleio Klasseprijs 2016, de prijs voor het beste geschiedenisboek voor in de klas. De magie van het vak geschiedenis komt weer tot leven in Vet oud! Tweede Wereldoorlog. In dit vierde deel van de Vet oud!-serie nemen geschiedenisleraren Richard Zuiderveld en Aant Jelle Soepboer de lezers mee naar deze heftige, maar razend interessante oorlogsjaren. In Vet oud! Tweede Wereldoorlog volgen we de lezens van jongeren tijdens de oorlog aan de hand van 15 verhalen. De lezers worden meegenomen van de Slag om de Grebbeberg tot aan het beleg van Stalingrad en van onderduikers in de polder tot de strijd in Indonesië. Uiteraard komen ook de Duitse inval in Nederland, de Hitlerjugend, razzia's, het verzet, de aanval op Pearl Harbour, de SS, de Hongerwinter, de bevrijding, de Slag om Berlijn, het Rode Leger en de atoombommen op Japan aan bod. De spannende verhalen in het boek worden aangevuld met vele historische weetjes, museumtips, foto's en illustraties.

Op 6 september 1772 was Meindert Meiners, een 21-jarige student theologie, voor een weekje naar Ameland gekomen. In Nes was de predikant afwezig, maar Meiners mocht in het huis van de predikant verblijven. Bovendien was hem gevraagd voor te gaan in de prediking. De kerkenraad was hiermee akkoord. Volgens de regels van het eiland moest de baljuw, als vertegenwoordiger van het gezag van Willem V van Oranje, hiervoor ook zijn toestemming geven. Omdat de baljuw en zijn plaatsvervanger niet op Ameland aanwezig waren, preekte Meiners die zondag niet in de kerk, maar in een huis. Daarop kreeg hij een waarschuwing van een medewerker van de baljuw. Toen hij ‘s avonds voor het avondeten een gebed uitsprak liep het uit de hand. Hij werd behandeld alsof hij een misdadiger was. Twee weken later ondertekende Willem V in Den Haag een reactie op dit voorval. Deze brief werd gepubliceerd in de kranten. Meindert Meiners was opeens een publiek figuur geworden, waarmee de spot werd gedreven. Hij voelde de noodzaak zich publiekelijk te verdedigen. Dit boek publiceerde hij als verdediging om zijn kant van het verhaal te vertellen. De heftige reactie van de kant van Willem van Oranje kan worden gezien als angst voor een ‘Amelander beroering’.

Na zijn internationaal geprezen bestseller De Bourgondiërs maakt Bart Van Loo een nooit eerder ondernomen tijdreis naar het decor van ons ontstaansverhaal. Speurend naar eeuwenoude ruïnes en kastelen, objecten en kunstwerken, reisroutes en slagvelden slalomt hij door de Lage Landen. Tussen Brugge en Bergen op Zoom, Gent en Gouda, Namen en Nijmegen componeert Van Loo een alternatieve oergeschiedenis van onze gewesten, die meer is dan het verhaal van Holland en Vlaanderen alleen. Vervolgens trekt hij door Frankrijk, Zwitserland en natuurlijk de Bourgogne zelf en wordt duidelijk dat dit epos ook Europese geschiedenis van de bovenste plank is.Door de late middeleeuwen letterlijk aan te raken blaast Van Loo ons verre verleden meer dan ooit nieuw leven in. Stoute schoenen vormt het prachtige sluitstuk van zijn monumentale Bourgondische diptiek die begon met De Bourgondiërs, een bijna 1500 pagina’s tellend tweeluik waarin hij even wervelend als gedetailleerd uit de doeken doet hoe in onze contreien aan het einde van de middeleeuwen uit verbrokkeling een vorm van eenheid ontstond.

Heinz Oster was pas vijf jaar oud toen Adolf Hitler in 1933 aan de macht kwam. Als een van de 2.011 Joden die in Keulen in 1941 door de Gestapo werden opgepakt, werd ook hij gedeporteerd. De twaalfjarige jongen werd vervolgens van kamp naar kamp gestuurd. In Auschwitz ontsnapte hij aan de gaskamer omdat de paardenfokkerij staljongens nodig had. Hij hield zich wanhopig vast aan de overtuiging dat als hij zich onmisbaar zou maken, hij een grotere kans zou hebben om deze hel te overleven. Heinz was een van de weinige Keulse Joden die na de oorlog de kampen levend verliet. Na de oorlog emigreerde hij naar Amerika en veranderde zijn naam in Henry. Dit is zijn verhaal.

Het boek bij de tv-serie Het verhaal van Nederland - Oranje NassauDe opvolger van de bestseller Het verhaal van Nederland (meer dan 30.000 exemplaren verkocht!)· Een spectaculair boek, in kleur en met veel afbeeldingen en kaarten· De meest recente inzichten over de Oranje Nassaus meeslepend verteld· Overzichtelijke tijdbalken, kaders en rubrieken· Naast dit boek bestaat Het verhaal van Nederland uit een achtdelige tv-serie en een podcastWie was Willem van Oranje? Hoe werden wij een monarchie? Het verhaal van Nederland - Oranje Nassau is een epische reis door de geschiedenis die Nederland heeft verbonden met een koninklijke familie. Op basis van de nieuwste wetenschappelijke inzichten laat dit boek zien hoe ons huidige koningshuis teruggaat tot de vijftiende eeuw. Van Johanna van Polanen, Willem van Oranje en Anna van Saksen tot aan Beatrix, Willem-Alexander en Amalia.Dit boek vertelt bekende én onbekende verhalen over de familie die als een oranje draad door onze geschiedenis loopt. Over liefde en afkeer tussen vorsten en volk. Over macht en verval, huwelijken en kinderen, geboorte en dood. Dit is het verhaal van Nederland en Oranje-Nassau.Over Het verhaal van Nederland:'Een mooi tableau van de Nederlandse geschiedenis.' NRC Handelsblad'Aanrader.' AD Mezza

In de dertien jaar waarin Martin Sommer de Haagse politiek in de Volkskrant besprak, leek het Binnenhof soms op een dolle carrousel. Tegelijk voltrok zich een langzame, bijna onopgemerkte verandering. Politiek werd steeds minder de belofte van een mooiere toekomst voor allemaal en steeds meer het boze terugkijken op een geschonden geschiedenis. Net als in de standenstaat van lang geleden is er geen besef meer van vooruitgang. En net als in de oude standenstaat is privilege het sleutelbegrip; niet, zoals toen, als iets om je op voor te laten staan, maar als een manier om iemand na te wijzen. Bestuurders kijken met een mengsel van medeleven en afgrijzen naar de boze burgers. Zij begrijpen wel dat de gezamenlijkheid ver te zoeken is, maar het land moet nu eenmaal bestuurd worden en dat kun je zeker niet aan de bevolking overlaten. Zo is in de nieuwe standenstaat iedereen uiteindelijk boos op iedereen: burgers, politici, ambtenaren, rechters en journalisten. Al die jaren in Den Haag behield Martin Sommer de verbazing van een onderzoeker die de merkwaardige zeden en gebruiken optekent van een exotische stam. De nieuwe standenstaat is het onrustbarende, maar vooral originele relaas van zijn bevindingen. Martin Sommer (1956) werkte decennia bij de Volkskrant, waarvoor hij onder meer correspondent in Frankrijk en chef van de Haagse redactie was. Van 2010 tot 2023 schreef hij elke zaterdag de politieke column. Hij publiceerde eerder onder meer Krantebeest, Heimwee naar Frankrijk, Onder onderwijzers en Wat een held! Tien vaderlanders op een voetstuk. Thans schrijft hij voor het weekblad EW.

7 oktober 2023 was voor veel mensen de dag waarop de wereld veranderde. Zo ook voor Natascha van Weezel. In haar door de Holocaust getekende familiegeschiedenis werd Israël altijd gezien als verzekeringspolis, een veilige uitwijkmogelijkheid voor áls het in Europa weer mis mocht gaan. Nu twijfelt ze aan haar liefde voor het land onder Netanyahus heerschappij, en bloedt haar hart ook voor de vele doden in Gaza. Wat doet het met je als je moet huilen om die gruwelijk wrede oorlog, maar tegelijk niet vindt dat Israël als land moet worden opgedoekt? In de huidige gepolariseerde werkelijkheid word je haast gedwongen om óf voor Israël, óf voor Palestina te kiezen. Natascha zoekt steeds weer naar een verbindende positie in het midden. In dit essay stelt ze de vraag: kan een middenpositie ook radicaal zijn, een constructieve kracht die bijdraagt aan verbetering? De positie tussen twee vuren heeft zijn prijs, Natascha kwam in aanraking met heftig antisemitisme, ontving bedreigingen en verloor vriendschappen. Maar er is voor haar geen andere weg: ze blijft streven naar wederzijds begrip, naar het erkennen van elkaars menselijkheid en benadrukt het belang van de zachte krachten in een harde oorlog.

Jos de Groot geeft samen met Mart de Kruif en Peter van Uhm antwoord op de vraag hoe oorlog werkt. Mart de Kruif en Peter van Uhm putten hiervoor uit hun rijke persoonlijke verhalen, de recente ontwikkelingen en de geschiedenis. Welke voorwaarden zijn noodzakelijk voor het ontstaan van een oorlog en wanneer leiden spanningen niet tot oorlog? Welke vaste patronen zie je in het verloop? En hoe eindigt een oorlog? Wat is een krijgsmacht? Hoe werkt de hiërarchie en het leiderschap in het leger? Welke nazorg is nodig na het sluiten van de vrede?

‘Een boek dat al veel eerder geschreven had moeten worden (…) maar absoluut het wachten waard is.’ – Vogue Vergeet wat je weet over het continent Afrika. Zeinab Badawi duikt in het verleden van haar geboortecontinent, de geboorteplek van de mensheid. Zij vertelt de geschiedenis van Afrika vanuit het perspectief van Afrikaanse wetenschappers, vanaf ver voor de westerse kolonisatie: met fascinerende verhalen van krijgshaftige koninginnen en koningen, stamhoofden, priesters en priesteressen; van machtige beschavingen die tot bloei kwamen op rivieroevers of in de schaduw van heilige bergen; van grote gebouwen die uit de rotsen waren gehouwen, bijzondere bibliotheken boordevol nieuw te ontdekken verhalen, drukke karavaanroutes en marktpleinen met het geroezemoes van handelaren, reizigers, boeren en artiesten. Het resultaat is een nieuwe, inclusieve geschiedenis van het vroegst bewoonde continent van de wereld.

Ruud Lubbers was 43 jaar toen hij in 1982 minister-president werd. Jongensachtige uitstraling, een wat wilde bos haar en in de loop van de dag ook een stoppelbaard. Getrouwd met Ria, die het hart op de tong had en regelmatig ‘de bladen’ haalde. Tweemaal was hij lijsttrekker voor het CDA en hij scoorde beide keren 54 zetels, nog altijd een record. Lubbers zette het ambt van minister-president naar zijn hand en dacht voortdurend mee – ook als collega’s daar geen prijs op stelden. Op het tijdperk dat zijn naam draagt, de Lubbersjaren (1982-1994), drukte hij een Rotterdams no-nonsense-etiket. Een tijd van massawerkloosheid en forse bezuinigingen in een land dat verscheurd werd door de kruisrakettenkwestie. Een tijd ook waarin het begrip ‘duurzame ontwikkeling’ werd gemunt, de Berlijnse Muur viel en Nederland ‘ziek’ was. Lubbers voerde de regie onder het motto ‘Samen onderweg’ in wisselende coalities met VVD en PvdA. Hij hield de zaak bij elkaar, effende het pad naar economisch herstel en bracht het Verdrag van Maastricht tot stand dat de basis legde voor de Europese Unie en de invoering van de euro. Dit alles in een dynamisch tempo. In het rampjaar 1994 reed hij zijn opvolger Elco Brinkman in de wielen en blokkeerde bondskanselier Helmut Kohl een carrièreswitch naar de Europese Commissie. Lubbers besloot zijn loopbaan in Genève als Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de Vluchtelingen. Dat liep slecht af. Na drie jaar zag hij zich gedwongen af te treden na een beschuldiging van seksuele intimidatie. In hun indringende biografie Een slag anders geven Johan van Merriënboer en Lennart Steenbergen Ruud Lubbers de plaats in de geschiedenis die hij verdient.   Johan van Merriënboer (1962) schreef eerder Mansholt. Een biografie en was (mede)auteur van Van Agt. Tour de force en de biografie van Piet de Jong. Lennart Steenbergen (1994) was een van de auteurs van Grote idealen, smalle marges. Een parlementaire geschiedenis van de lange jaren zeventig 1971-1982. Beiden zijn als onderzoekers verbonden aan het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis van de Radboud Universiteit te Nijmegen.

De Alteratie, de Februaristaking, de inhuldiging van koningin Beatrix, velen kennen Amsterdam van grote historische gebeurtenissen. Ons Amsterdam 750 jaar vertelt de stadsgeschiedenis zoals die eigenlijk nooit is verteld. Met honderden verhalen over onbekende Amsterdammers, over bijzondere plekken, over bezoekers, migranten, handelaars, wetenschappers, dominees, huisjesmelkers, arbeiders, scharrelaars en kapitalisten. Niet over de grote witte mannen met hun gesteven witte kragen van weleer, maar wel de zwarte buren van Rembrandt, de bouw van de Grieks-Orthodoxe kerk, de komst van een olifant naar de stad, de veldslag in Café Zincken tussen socialisten en de politie, en hoe de immigranten uit voormalig Nederlands-Indië in de jaren ’50 in Geuzenveld terecht kwamen (en de rock’n’roll meebrachten).

In ‘Gevallen grootmachten’ onderzoekt historicus Dick Harrison het onvermijdelijke lot van elke grootmacht: de ondergang. Dat geldt voor de Assyriërs, Babyloniërs, Maya’s, Romeinen, Perzen, Arabieren, Chinezen, Mongolen, Britten, Duitsers, Russen, Habsburgers en de Fransen. Allemaal hadden ze een groot en machtig rijk; ze hadden buurlanden onderworpen, koloniën gesticht en hun ideologieën en cultuur verspreid. Totdat ze alles wat ze hadden opgebouwd, weer verloren. ‘Gevallen grootmachten’ is een reflectie op bestuursvoering, macht en militaire kracht door de eeuwen heen. Historicus Dick Harrison onderzoekt hoe – in het verleden en het heden – rijken zijn ontstaan, hoe ze in stand werden gehouden, en welke zwakheden hun ondergang veroorzaakten. De antwoorden op die vragen bieden waardevolle inzichten, ook voor onze moderne tijd. ‘De Dertigjarige Oorlog is zo ongelofelijk veelzijdig, dat alleen een bijzonder stoutmoedig historicus het in zijn hoofd haalt het hele conflict in één boek te beschrijven.’ NRC over ‘De Dertigjarige Oorlog’ ‘Een meesterlijke studie.’ Historisch Nieuwsblad over ‘De Zwarte Dood’ ‘Verkozen bij het NRC tot een van de beste boeken van 2024 in de categorie geschiedenis.’ ‘Harrison schrijft in een hoog tempo boeken van hoge kwaliteit, en Gevallen grootmachten is ambitieus van opzet.’ - NRC Door het NRC gekozen als één van de tien beste nieuwe non-fictie boeken.

Kampen lijkt in 1227 plotseling op het historische toneel te verschijnen. In de schriftelijke bronnen wordt de stad dan voor het eerst genoemd, en nog slechts terloops: als de plaats waar het Zutphense kapittel een visplaats bezit. Het moment van die eerste vermelding is opmerkelijk, aangezien Kampen in de veertiende eeuw een periode van grote bloei doormaakte. Bovendien blijkt uit archeologisch onderzoek dat de stad ook al in de dertiende eeuw over aanzienlijke middelen en organisatie beschikte. Hoe een stad met zo’n ontwikkeling pas in 1227 voor het eerst in de bronnen verschijnt, vormt een raadsel. Een passende voorgeschiedenis lijkt te ontbreken. Dit boek werpt nieuw licht op de ontwikkeling van Kampen. Het gaat langs verschillende wegen op zoek naar de kiem van de huidige stad. Die kiem wordt gezocht in een nederzetting uit het begin van de achtste eeuw.

In de zomer van 1922 werd een aanslag op Paul Steinmann gepleegd in zijn buitengoed Phoenix-Park te Heide-Kalmthout. Een week later overleed hij aan zijn verwondingen. Het gerechtelijk onderzoek kwam al snel op het spoor van zijn echtgenote, Lucy Martroye, en haar minnaar, Léon van den Wouwer. Die laatste was de zoon van een notaris uit de buurt. Hoewel er geen enkel tastbaar bewijs kon aangeleverd worden, bleef het onderzoek op de piste van de passionele moord gericht. Wanneer begin maart 1923 de assisenjury zich moest uitspreken hierover, werd Léon van den Wouwer veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf, en echtgenote Lucy Martroye tot 15 jaar dwangarbeid, als medeplichtige aan de moord, zij het zonder voorbedachte rade. Honderd jaar na de uitspraak in het assisenproces wordt in dit boek een kritische analyse van het assisenproces gemaakt en worden een aantal van de geheimen van Phoenix-Park onthuld. Deze elementen werpen een nieuw licht op de mysterieuze moordzaak, en er wordt zelfs een piste van afrekening in het (na)oorlogse Antwerpse diamantmilieu onderzocht. Het boek bevat dus niet enkel lokale geschiedenis, maar probeert de misdaad in een bredere context te plaatsen...

Voordat de verzorgingsstaat vorm kreeg, was armoede in Nederland een zichtbaar en alledaags verschijnsel. Dit boek beschrijft hoe arme gezinnen leefden, werkten en overleefden in de negentiende en vroege twintigste eeuw, en welke rol liefdadigheid, kerken en de eerste sociale wetten speelden voordat de overheid structurele zorg ging bieden. Je leest over woonomstandigheden in achterbuurten, kinderarbeid, bedeling en de manier waarop armoede het dagelijks leven bepaalde. Ook komt aan bod hoe denkbeelden over armoede in de loop der tijd veranderden en welke gebeurtenissen uiteindelijk leidden tot de opbouw van sociale voorzieningen zoals wij die nu kennen. Dit boek is met behulp van kunstmatige intelligentie samengesteld en biedt een toegankelijke, feitelijke inleiding tot een periode die de basis legde voor de huidige sociale zekerheid.

Dit boek gaat over het dagelijks leven van mensen in verschillende tijdperken: hoe ze hun dagen indeelden, welk werk ze verrichtten en hoe ze aten, sliepen en zich vermaakten. Deze tekst is gegenereerd met behulp van kunstmatige intelligentie en biedt een toegankelijke introductie tot het onderwerp. Je leest hoe boeren, ambachtslieden en huishoudens door de eeuwen heen hun tijd besteedden, welke gewoonten en gebruiken hun leven bepaalden en hoe technologische en maatschappelijke veranderingen het dagelijks bestaan geleidelijk hebben omgevormd. Aan de hand van diverse historische periodes krijg je een beeld van de praktische kant van het verleden: van vroege ochtend tot late avond. Dit boek is geschikt voor iedereen die geïnteresseerd is in de geschiedenis van het alledaagse leven en wil begrijpen hoe mensen vroeger hun tijd invulden.

Al eeuwenlang vaart de mens uit op zee, op zoek naar handel, ontdekking of eenvoudigweg een bestaan. Dit boek neemt je mee door de geschiedenis van de zeevaart en laat zien wie deze mensen waren: van vissers en kooplieden tot ontdekkingsreizigers en marinepersoneel. Je leest hoe het dagelijks leven aan boord eruitzag, welke technieken en schepen door de tijd heen werden gebruikt, en met welke gevaren en uitdagingen zeevaarders te maken kregen. Ook komt aan bod hoe de zeevaart samenlevingen, economieën en culturen heeft beïnvloed, van vroege handelsroutes tot de moderne scheepvaart. Dit boek is geschreven met behulp van kunstmatige intelligentie en biedt een toegankelijke, feitelijke inleiding in het onderwerp voor wie meer wil weten over het leven en werk van mensen die hun bestaan op de zee hebben gebouwd.

Eeuwenlang trokken mensen over lange afstanden zonder paspoort, visum of grenscontrole zoals we die nu kennen. In "De wereld voor het paspoort" ontdek je hoe reizen eruitzag in een tijd waarin identiteit, herkomst en toestemming om te reizen op heel andere manieren werden geregeld dan vandaag. Je leest hoe handelaren, pelgrims, migranten en avonturiers zich verplaatsten over land en zee, welke praktische en sociale obstakels ze tegenkwamen, en hoe lokale autoriteiten, tolpoorten en aanbevelingsbrieven een vroege vorm van controle vormden. Ook komt aan bod hoe deze systemen geleidelijk plaatsmaakten voor de documenten en grenzen die we nu vanzelfsprekend vinden. Dit boek is volledig door kunstmatige intelligentie geschreven en biedt je een toegankelijke, feitelijke introductie in de geschiedenis van reizen voordat het paspoort bestond.

Tijd lijkt vanzelfsprekend, maar de klok die aan de muur hangt of het uur dat je telefoon aangeeft, is het resultaat van eeuwenlange afspraken, machtsstrijd en technologische vooruitgang. Dit boek, tot stand gekomen met behulp van kunstmatige intelligentie, neemt je mee door de geschiedenis van tijdzones en klokken. Je leest hoe zonnetijd plaatsmaakte voor gestandaardiseerde tijd, welke rol de spoorwegen speelden bij de invoering van tijdzones, en waarom landen soms bewuste keuzes maken die afwijken van hun geografische ligging. Ook komt de ontwikkeling van mechanische en atoomklokken aan bod, evenals de politieke en economische belangen die meespelen bij het bepalen van "hoe laat het is". Aan het eind van dit boek begrijp je beter waarom tijd niet alleen een natuurkundig gegeven is, maar ook een kwestie van afspraken, macht en menselijke keuzes.

De ruimte lijkt eindeloos, maar de vraag wie er eigenaar van mag zijn wordt met de dag urgenter. Dit boek onderzoekt hoe internationale verdragen, nationale wetten en commerciële ambities botsen zodra het gaat om maanbases, asteroïdemijnbouw en satellietbanen. Je leest hoe het Ruimteverdrag van 1967 eigendom van hemellichamen verbiedt, en hoe landen en bedrijven daar sindsdien mee omgaan. Ook komen de opkomst van private ruimtevaartbedrijven, de rol van grootmachten als de Verenigde Staten en China, en de juridische grijze gebieden rond grondstoffenwinning aan bod. Dit boek is volledig door kunstmatige intelligentie geschreven en biedt een heldere, feitelijke inleiding in een onderwerp dat de komende decennia alleen maar belangrijker wordt. Je krijgt inzicht in de geschiedenis, de actuele regelgeving en de vraagstukken die nog om een antwoord vragen.

Wat blijft er over duizend jaar eigenlijk over van onze tijd? Dit boek onderzoekt welke sporen, voorwerpen en verhalen de eeuwen kunnen doorstaan, van bouwwerken en infrastructuur tot digitale data en culturele overleveringen. De tekst is gegenereerd met behulp van kunstmatige intelligentie en biedt een toegankelijke, informatieve verkenning van dit onderwerp. Je leest hoe materialen als beton, kunststof en metaal zich gedragen over lange tijdspannes, en welke rol archieven, tijdcapsules en monumenten spelen bij het doorgeven van kennis aan verre toekomstige generaties. Ook komt aan bod hoe wetenschappers en archeologen nu al nadenken over de leesbaarheid van onze nalatenschap, van waarschuwingssystemen bij nucleair afval tot de kwetsbaarheid van digitale bestanden. Een nuchtere blik op wat overleeft, wat verdwijnt en waarom dat zo is.

De geschiedenis van de wetenschap kent een reeks experimenten die vandaag de dag ondenkbaar zouden zijn. In dit boek maak je kennis met onderzoeken op het gebied van psychologie, geneeskunde en biologie die decennia geleden zijn uitgevoerd, in een tijd waarin ethische commissies en toestemmingsvereisten nog nauwelijks bestonden. Je leest hoe deze experimenten tot stand kwamen, welke vragen de onderzoekers probeerden te beantwoorden en welke gevolgen ze hadden voor de betrokkenen. Ook komt aan bod hoe deze zaken hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van de wetenschappelijke ethiek zoals die nu geldt. Dit boek is volledig door kunstmatige intelligentie gegenereerd en biedt een feitelijk overzicht van deze episode uit de wetenschapsgeschiedenis, bedoeld voor iedereen die geïnteresseerd is in de grenzen tussen kennis, macht en menselijkheid.

Rond de eeuwwisseling van 1999 naar 2000 vreesden overheden, bedrijven en burgers wereldwijd dat computersystemen zouden vastlopen door de zogeheten millenniumbug. Dit boek, tot stand gekomen met behulp van kunstmatige intelligentie, reconstrueert wat er werkelijk gebeurde in de aanloop naar en tijdens die kritieke jaarwisseling. Je leest hoe het probleem ontstond in de vroege dagen van de programmeergeschiedenis, welke maatregelen overheden en bedrijven troffen om ontsporingen te voorkomen, en hoe media en publiek reageerden op de dreigende chaos. Ook komt aan bod wat er in de praktijk misging, wat achteraf meeviel en welke lessen uit deze episode zijn getrokken voor de omgang met technologische risico's. Een feitelijke terugblik op een moment waarop de wereld zich, gewapend of ongewapend, opmaakte voor een onzekere digitale toekomst.

Bij het aangeven van mijn voornaam op 24 augustus 1947 werd door de Inheemse administrateur een foutje gemaakt. Blijkbaar sliste mijn vader na vier jaar als krijgsgevangene ‘rondgetoerd’ te hebben in de Archipel en Zuidoost-Azië . De man noteerde toen geen Charles, maar Charlef en zo is het gebleven. Het heeft bij aanhoudingen door de politie soms tot humoristische toestanden geleid: geboren in Tandjung Pandan op het tin-eiland Billiton, Nederlands-Indië , met ‘Europese’ voornaam Charlef en dito achternaam Brantz, was daar voor menig lokale vertegenwoordiger van de Hermandad te veel en dan kon ik ontsnappen aan een gevoelige ‘berisping’, terechtwijzing en eventueel een geldboete. Als tweede generatie Indische Nederlander ben ik opgegroeid en naar school gegaan – Lagere school, HBS (-B) en de Academie voor Lichamelijke Opvoeding (HALO) - in Den Haag. Gewoond in het Zeeheldenkwartier bij het Vredespaleis en Moerwijk, aangeleund tegen Rijswijk, ben ik tot 1968 in Den Haag blijven hangen. Het was de tijd van straat-bendes, kerstbomen ‘rauzen’, Indorock, beat-bands en vooral voetballen. Voorbestemd om professioneel voetballer te worden, maar door omstandigheden toch gekozen voor het militaire beroep. Na ruim 37 jaar in diverse internationale en nationale commando, staf- en adviesfuncties de Krijgsmacht te land en ter zee als infanterist met toewijding te hebben ondersteund en gediend, was het tijdstip aangebroken om Defensie te verlaten en met Functioneel Leeftijdontslag (FLO) te gaan. Sindsdien heb ik mijn dagen onder meer gevuld met het beschrijven van mijn jeugd en de militaire periode van de KMA tot en met de laatste functie bij Striking Fleet Atlantic op de Naval Base in Norfolk (USA). Tussendoor honderden artikelen geschreven en bijgedragen aan boeken van anderen. Geen moment verveeld. De uitzending in 1995 naar Tuzla (moslim-gebied) in Noord-Bosnië, heeft mij vele lessen geleerd en ik heb er een groot aantal ervaringen opgedaan, die ook tijdens de uitzending van drie bataljons-rotaties en in het decennium tussen terugkeer van de missie en vertrek met FLO veel materiaal genereerden om dit uitgebreide onderzoeksverslag samen te stellen en eerder twee boeken te schrijven. Het volumineuze resultaat van 9 delen in vijf boeken, symboliseert de vele bronnen, (persoonlijke) ervaringen en vooral feiten die ik in zes maanden uitzending en de tien jaar daarna in mijn rugzak heb kunnen opbergen. Het leven kent hoogte– en dieptepunten en het is de kunst om het dagelijkse bestaan niet erdoor te laten sturen, maar ze spaarzaam te benoemen. Of ik daarin geslaagd ben, hangt af van het oordeel van mijn lezers en niet van fluisterverhalen in achterkamertjes, aan de bars van militaire messes of achter de luiken van Haagse panden. Of ik daarmee in staat ben om de gebruikelijke kijk op de val van de Safe Area Srebrenica een soms onthutsende draai te geven, is afhankelijk van kennis, inzicht, overzicht en de interesse of ervaringsachtergrond van de lezer. Daarom ligt het oordeel over de waarde van dit onderzoeksverslag na bijna 30 jaar in de handen van anderen.

De oceanen bedekken meer dan zeventig procent van de aarde, maar wie zeggenschap heeft over al dat water is minder vanzelfsprekend dan het lijkt. Dit boek onderzoekt hoe staten, bedrijven en internationale organisaties in de loop van de geschiedenis grip hebben gekregen op zeeën en oceanen, en welke regels daarbij ontstonden. Dit boek is met behulp van kunstmatige intelligentie geschreven en samengesteld, en biedt je een overzicht van dit onderwerp. Je leest hoe het internationaal zeerecht zich ontwikkelde, van vroege claims op kustwateren tot de huidige verdragen over exclusieve economische zones, visserij, scheepvaart en grondstoffen op de zeebodem. Ook komen actuele vraagstukken aan bod, zoals de strijd om grondstoffen in de diepzee en de gevolgen van klimaatverandering voor maritieme grenzen. Zo krijg je zicht op de manier waarop macht, recht en eigendom samenkomen op de wereldwijde oceanen.

Tot ver in de negentiende eeuw was een operatie een wanhoopsdaad, geen behandeling met garanties. Dit boek gaat over de periode waarin chirurgie nog vaker doodde dan genas, en beschrijft hoe artsen langzaam grip kregen op drie grote vijanden: pijn, infectie en bloedverlies. Je leest hoe operatiekamers eruitzagen voordat er verdoving bestond, welke risico's patiënten liepen door onwetendheid over infecties, en hoe ontdekkingen als narcose en antisepsis de chirurgie geleidelijk veiliger maakten. Ook komt aan de orde welke chirurgen, artsen en onderzoekers bijdroegen aan deze ontwikkeling, en met welke tegenslagen en weerstand zij te maken kregen. Dit boek is geschreven met behulp van kunstmatige intelligentie en biedt je een feitelijk, toegankelijk overzicht van een periode waarin de geneeskunde ingrijpend veranderde.

Dit boek vertelt het verhaal van een ambitieus marineproject dat, ondanks grootse plannen en hoge investeringen, nooit tot uitvoering kwam. Aan de hand van politieke besluitvorming, financiële afwegingen en machtsspelen binnen defensie en bestuur wordt duidelijk hoe idealen kunnen vastlopen in de praktijk van bureaucratie en belangenstrijd. Dit boek is volledig door kunstmatige intelligentie geschreven en samengesteld. Je leest hoe plannenmakers, bestuurders en financiers met elkaar botsten, welke keuzes uiteindelijk doorslaggevend waren en waarom een schijnbaar kansrijk project stapsgewijs vastliep. Het boek biedt je inzicht in de mechanismen achter grote overheidsprojecten: de rol van ambitie, geld en macht, en de manier waarop deze factoren samen een plan kunnen laten stranden voordat het ooit werkelijkheid wordt.

Ziekteverwekkers die van dier op mens overspringen, hebben door de eeuwen heen een blijvende invloed gehad op samenlevingen over de hele wereld. Dit boek, tot stand gekomen met behulp van kunstmatige intelligentie, brengt die geschiedenis in kaart en laat zien hoe zoönosen epidemieën, handel, oorlogen en beleid hebben beïnvloed. Je leest hoe ziekten als pest, griep en meer recente virussen zijn ontstaan uit contact tussen mens en dier, en welke rol landbouw, verstedelijking en globalisering daarbij speelden. Ook komt aan bod hoe wetenschappers zoönosen bestuderen en welke uitdagingen er zijn bij het voorkomen van nieuwe uitbraken. Van dier op mens biedt je een feitelijk en toegankelijk overzicht van een onderwerp dat geschiedenis, biologie en volksgezondheid met elkaar verbindt.

Hout was eeuwenlang een van de belangrijkste grondstoffen van Europa: nodig voor huizen, schepen, gereedschap, brandstof en industrie. Dit boek laat zien hoe het steeds terugkerende tekort aan hout invloed had op handel, oorlogvoering, stedenbouw en beleid, van de middeleeuwen tot aan het begin van het fossiele tijdperk. Je leest hoe scheepsbouw en glasproductie enorme hoeveelheden hout vergden, waarom vorsten wouden beschermden en regels invoerden, en hoe houtschaarste bijdroeg aan de zoektocht naar alternatieve brandstoffen zoals steenkool. Ook komt aan bod hoe verschillende regio's op uiteenlopende wijze omgingen met dit terugkerende probleem. Dit boek is volledig door kunstmatige intelligentie geschreven en biedt je een heldere, feitelijke inleiding op een onderwerp dat lang onderbelicht is gebleven in de geschiedschrijving.

In de zeventiende eeuw ontstond in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden een handelsonderneming die uitgroeide tot een macht met eigen leger, vloot en rechtspraak. Dit boek vertelt het verhaal van de Verenigde Oost-Indische Compagnie, van oprichting tot ondergang, en laat zien hoe een commerciële organisatie oorlogen voerde, gebieden bestuurde en de wereldhandel naar haar hand zette. Dit boek is met behulp van kunstmatige intelligentie geschreven en samengesteld, op basis van historische bronnen en bestaande kennis over de VOC. Je leest hoe de compagnie werd opgericht, hoe haar bestuur en financiering in elkaar staken, en hoe zij handel, diplomatie en geweld met elkaar verbond. Ook komen de gevolgen voor de bevolking in Azië aan bod, evenals de factoren die uiteindelijk tot het verval van de VOC leidden. Zo krijg je een helder beeld van een organisatie die eeuwenlang haar stempel drukte op de wereldgeschiedenis.