Archeologie

Het archeologisch onderzoek in Nederland heeft zich in de eerste helft van de twintigste eeuw tot een geheel eigen tak van wetenschap ontwikkeld. Belangrijke speler in dat vakgebied was het Biologisch-Archeologisch Instituut onder leiding van A.E. van Giffen. Ettelijke grafheuvels, urnenvelden, terpen en wierden werden onderzocht, in een tijd dat veel door afgravingen en ontginningen verloren dreigde te gaan. De resultaten werden op tekeningen en foto's vastgelegd en vondsten werden geborgen. Het werd daardoor het mogelijk om veel over het leven van de mensen in het verleden te reconstrueren. Het meest opzienbarende onderzoek was dat van de wierde Ezinge in de provincie Groningen. In de jaren 1923-1934 zijn daar bij grootschalige opgravingen de resten van bewoning gevonden, die teruggaat tot ca. 500 voor Chr. Het is een gigantische klus geweest om de verschillende bewoningslagen zorgvuldig bloot te leggen. Een "gunstige omstandigheid" was de mogelijkheid om grote aantallen werklozen in te zetten. Zonder hen was de klus nooit geklaard en daarom is dit boek aan hen opgedragen. Uitgangspunt bij de opzet van het boek is een keuze uit de 500 foto's van de opgraving in het archief van het Groninger Instituut voor Archeologie. Zij zijn gemaakt als extra documentatie, naast de vele nauwkeurige veldtekeningen. Tevens levert dat een aardig tijdsbeeld op van het dorp en het omringende landschap. Het boek geeft inzage in de problemen en de toegepaste methoden en technieken. Als gevolg van bodemprocessen, in combinatie met de aanleg van de opgravingsniveaus, bieden de foto's vaak een chaotisch beeld. Het is gelukt om daarin orde aan te brengen door naast de foto's tekeningen te plaatsen waarop de verschillende gebouwen van een eigen kleur zijn voorzien. Als sluitstuk wordt een indrukwekkende serie foto's getoond die steeds op één stuk van de wierde betrekking hebben. Het is als het ware mogelijk om een reis in de tijd te maken door de opgraving van boven naar beneden stapsgewijs volgen.

Het is drukkend warm op woensdag 12 mei 1897. Veenarbeiders Willem Emmens en Hendrik Barkhof zijn hard aan het werk in een veentje tussen Vries en Yde. Met een baggerbeugel scheppen ze zwarte veenmodder uit het bruine water. Dan gebeurt er iets wat niemand verwacht: ze halen een lichaam naar boven. De twee mannen schrikken zich een ongeluk en rennen in paniek naar huis. Zo begint Het meisje van Yde, een kinderboek over het beroemdste veenlijk.

Nederland heeft een rijk maritiem verleden. Eeuwenlang vormden rivieren en zeeën de geografische contouren van ons land. De mogelijkheid om te varen was voor veel mensen bittere noodzaak en vormde de economische, sociale en culturele ruggengraat van de samenleving. In de bodem en onder water liggen de stille getuigen van dit verleden: scheepswrakken, verspreid over heel Nederland – van prehistorische boomstamboten tot moderne vrachtschepen.Gezonken erfgoed vertelt de Nederlandse geschiedenis aan de hand van vijftien iconische scheepswrakken. Elk wrak biedt een venster op een specifieke periode uit de Nederlandse geschiedenis, gebeurtenis of thema: van watermanagement tot handel, van koloniale expansie tot het dagelijks leven van binnenschippers. Dit rijkgeïllustreerde boek biedt een uniek perspectief op ons verleden – niet vanaf het land, maar vanaf het water gezien.

Dit publieksboek (3de druk) vertelt het verhaal van één van de belangrijkste, maar minst bekende archeologische vindplaatsen van Europa: Doggerland. Slechts weinigen weten dat onze stranden aan de rand liggen van een enorm verdwenen landschap. Een prehistorische wereld die bijna een miljoen jaar menselijke bewoning documenteert en die gedurende het grootste deel van die tijd droog lag. Het is de plek waar meer dan 900.000 jaar geleden de eerste voetstappen van vroege mensachtigen in Noord-Europa werden achtergelaten. Daarna was het honderdduizenden jaren lang het toneel van ijstijden: de wereld van wolharige mammoeten en neushoorns, paarden en rendieren en de succesvolle Neanderthalers, waaronder Krijn – de eerste van Nederland, die erop jaagden. De eerste moderne mensen aan het eind van de laatste ijstijd lieten hier eveneens hun sporen achter, waaronder een schedelfragment van de oudste mens van Nederland en de vroegste kunst uit onze streken. Doggerland was vooral ook het gebied dat met het aanbreken van het Holoceen, ons huidige tijdperk, in toenemende mate werd geconfronteerd met klimaatverandering en zeespiegelstijging, net als nu. De mesolithische jager-verzamelaars leefden er in een rijke, maar constant veranderende wereld, waarbij een enorme tsunami rond 6150 voor Christus een eerste genadeklap vormde. Enkele eeuwen later verdwenen de laatste eilanden onder water en daarmee ook Doggerland. Dit boek haalt deze verdwenen wereld weer boven water.

De afgelopen 25 jaar (2000-2025) heeft archeologisch onderzoek in Nederland een grote vlucht genomen, met name door nieuwe wetgeving. Er zijn in deze periode naar schatting zo’n 3000 grotere en kleinere opgravingen gedaan, die een veelvoud hiervan aan resultaten hebben opgeleverd. Honderdduizenden vondsten zijn letterlijk ‘boven het maaiveld’ gekomen. Met ‘Boven het maaiveld’ toont het Rijksmuseum van Oudheden een staalkaart van de Nederlandse en de Caribische archeologie. Maar liefst 61 auteurs die tot het archeologische werkveld behoren, vertellen wat de afgelopen 25 jaar aan kenniswinst heeft opgeleverd. Ze verhalen over wat hun onderzoeken bijzonder en interessant maakt en welke nieuwe zienswijzen en ontdekkingen er in deze periode zijn bijgekomen. Elke archeologische vindplaats en vondst heeft zijn eigen betekenis of waarde. Een vondst kan een wetenschappelijk of historisch belang hebben, maar ook een ander perspectief bieden. Daarbij gaat het over meer dan het feitelijke archeologische verhaal van de vondsten en vindplaatsen die in de bodem of onder water zijn aangetroffen. Het gaat met name om de waarde van de vondsten. Waarom zijn ze van belang, interessant of een essentiële bijdrage aan onze geschiedenis? Geïnspireerd op verhalen, wetenschappelijke onderzoeken, kenniswinst en emoties die achter een vondst schuilgaan, wordt in dit boek een rijke archeologische ‘schatkist’ geopend.

Wie vandaag de dag door Drenthe reist, kan zich nauwelijks voorstellen hoe het landschap er tienduizend jaar geleden uitzag. Uitgestrekte oerbossen, doorsneden door kronkelende beken en open plekken, vormden het decor van de Midden-Steentijd, een periode waarin de natuur en de mens onlosmakelijk met elkaar verbonden waren. Dit boek neemt je mee naar een fascinerende tijd waarin kleine groepen jager-verzamelaars door de bossen trokken, afhankelijk van wat de seizoenen hen te bieden hadden. Ze lieten nauwelijks sporen na, maar archeologisch onderzoek onthult een wereld waarin zij leefden van het jagen op herten en imposante oerossen, het bouwen van hutten, en het bewerken van vuursteen, hout en bot. Ontdek hoe het landschap veranderde, van toendra’s met rendieren tot oerbossen vol bevers en vogels, en hoe deze dynamische omgeving het leven van de eerste moderne mensen beïnvloedde. Marcel Niekus en Yuri van Koeveringe schetsen een beeld van een tijd waarin oeroude tradities en innovatieve technieken hand in hand gingen. Jager-verzamelaars in uitgestrekte oerbossen is een rijk geïllustreerd en toegankelijk geschreven boek dat de prehistorie van Drenthe tot leven brengt. Het is het tweede deel in een reeks over de archeologie van deze provincie en biedt een unieke blik op de Midden-Steentijd, een tijdperk dat de basis legde voor het landschap zoals wij dat nu kennen. Duik in dit meeslepende verhaal over overleven, aanpassing en de diepe verbinding tussen mens en natuur. Dit boek is een onmisbare gids voor iedereen met interesse in archeologie, geschiedenis en het culturele erfgoed van Drenthe. De reeks ‘Archeologie in Drenthe’ is een samenwerking van Stichting Het Drentse Landschap, Het Hunebedcentrum, Stichting Stone, provincie Drenthe en Erfgoed uitgevers.

Haarlem ken je misschien als de stad van de Grote Kerk, de Gouden Eeuw en de bollenvelden, maar achter dat vertrouwde beeld schuilt een stad die de meeste mensen nooit zien. In Onbekend Haarlem duik je in de vergeten hoeken, de stille straten en de verhalen die nooit in de reisboekjes belandden. Je ontdekt wie er werkelijk woonde in de grachtenpanden, wat er speelde in de wijken buiten het centrum en hoe gewone Haarlemmers door de eeuwen heen hun stad vormgaven. Laag voor laag ontvouwt zich een stad die rijker, ruwer en eigenzinniger is dan je dacht. Dit boek laat je zien dat je Haarlem pas echt kent als je verder kijkt dan de gevels, en dat de ziel van een stad altijd verborgen ligt in de verhalen die bijna verloren gingen.

Prachtige portretten van vooral jonge mensen, op hun mooist afgebeeld. Ze kijken je recht aan met grote donkere ogen en zijn vaak zo realistisch dat ze lijken te leven. Geen wonder dat mummieportretten zo tot de verbeelding spreken, al sinds ze omstreeks 1900 in grotere aantallen werden ontdekt. Wie waren deze mooie mensen? En wie waren de vaklieden die de portretten zo knap op houten paneeltjes schilderden? Hoe werkten ze en wie waren hun opdrachtgevers? Mummieportretten worden ook wel Fajoemportretten genoemd, naar de oase in Egypte waar de meeste zijn gevonden. Het zijn afbeeldingen van overledenen die op hun mummie bevestigd werden en die zo een belangrijke rol voor de nabestaanden speelden. De mummieportretten werden van de eerste tot de vierde eeuw n.Chr. gemaakt, toen Egypte een smeltkroes van culturen was. Mummieportretten zijn belangrijke bronnen voor het begrijpen van antieke schildertechnieken en de gebruikte materialen, maar het zijn ook bronnen die iets over dodengeloof en identiteit zeggen. In hedendaags Egypte, met name in de Fajoem, zijn de portretten nu belangrijke symbolen van de eigen identiteit.

Achter de muren van de kleinste staat ter wereld schuilt een van de machtigste instituties in de menselijke geschiedenis. Het Vaticaan regeert niet met legers, maar met gezag, diplomatie en eeuwenoude tradities die tot op de dag van vandaag wereldleiders beïnvloeden. In dit boek duik je in de fascinerende geschiedenis van de Heilige Stoel: van de vroege christelijke kerk tot de moderne pauselijke diplomatie, van de Lateraanse Verdragen tot de grote politieke conflicten van de twintigste en eenentwintigste eeuw. Je ontdekt hoe het Vaticaan zijn wereldwijde netwerk opbouwde, welke strategieën het inzet om zijn positie te bewaren en waarom de paus nog altijd een invloedrijke stem heeft aan internationale onderhandelingstafels. Dit boek laat je zien hoe geloof, macht en politiek door de eeuwen heen verweven zijn geraakt in een instituut dat geen grenzen kent.

Archeologie is helemaal in! Dankzij de nieuwe technieken, onder andere rond DNA en isotopen, leren we wonderlijk veel over mensen lang geleden: hun leefgewoonten, voeding, ziekten, verwantschappen… Het is alsof we de middeleeuwen kunnen laten verrijzen uit het verleden. Het Yper Museum verzamelde een aantal historici en archeologen die boeiend schrijven over hoe recente archeologische opgravingen de geschiedenis weer tot leven brengen. Over opmerkelijke grafvondsten, de geheimen die botten ons ontsluieren, hoe we woonden in middeleeuws Vlaanderen, wat de genetica van skeletten ons kan vertellen, hoe lepra ons streken trof…

Ze staan er al meer dan vijfduizend jaar: de hunebedden van Drenthe, opgetrokken uit reusachtige zwerfkeien door mensen van wie we nauwelijks iets weten. Wie waren zij, en waarom bouwden ze deze imposante grafmonumenten? In dit boek ontdek je de fascinerende geschiedenis van Drenthes oudste bouwwerken. Je leert hoe de hunebedden zijn ontstaan, welke rol ze speelden in het leven en de dood van de trechterbekercultuur, en hoe archeologen door de eeuwen heen steeds meer geheimen hebben ontsloten. Ook de betekenis van de hunebedden voor het Drenthe van vandaag komt aan bod. Dit boek laat je zien hoe deze stille stenen getuigen een venster openen op een wereld die duizenden jaren voor ons bestond.

Haarlem ken je misschien als de stad van de Grote Kerk, de Gouden Eeuw en de bollenvelden, maar achter dat vertrouwde beeld schuilt een stad die de meeste mensen nooit zien. In Onbekend Haarlem duik je in de vergeten hoeken, de stille straten en de verhalen die nooit in de reisboekjes belandden. Je ontdekt wie er werkelijk woonde in de grachtenpanden, wat er speelde in de wijken buiten het centrum en hoe gewone Haarlemmers door de eeuwen heen hun stad vormgaven. Laag voor laag ontvouwt zich een stad die rijker, ruwer en eigenzinniger is dan je dacht. Dit boek laat je zien dat je Haarlem pas echt kent als je verder kijkt dan de gevels, en dat de ziel van een stad altijd verborgen ligt in de verhalen die bijna verloren gingen.

Op 13 december 2024 vond de Dag van de historische maritieme archeologie in Nederland (het zestiende Glavimans symposion), plaats bij Museum Batavialand te Lelystad. Het centrale onderwerp van het symposion was: ‘Van wrakhout tot reconstructie’. In de Nederlandse maritieme archeologie is het maken van reconstructies wat ondergesneeuwd geraakt. Om het belang van reconstructies aan te geven en het onderzoek nieuw leven in te blazen, heeft het Glavimans bestuur besloten het symposion aan dit thema te wijden. Een grote verscheidenheid aan benaderingen van scheepsrecon­structies op basis van wrakkenonderzoek is aan bod gekomen. Daarbij heeft de keynote lezing van Pat Tanner dit onderzoek in een internationaal perspectief geplaatst. Als bestuur hebben we ernaar gestreefd om naast het centrale thema een breed programma aan te bieden met ook aandacht voor recent onderzoek, waarbij zowel vrijwilligers, professionals als studenten met een maritiem-archeologische of -historische achtergrond aan het woord konden komen. Het symposion en de bijbehorende bundel met de bijdragen van deze dag bieden een platform waar nieuwe inzichten kunnen worden uitgewisseld en bediscussieerd. De Dag van de historische maritieme archeologie in Nederland is niet alleen bedoeld voor archeologen, historici en scheepsbouwkundigen, maar ook voor studenten en vrijwilligers in de (onderwater)archeologie, gezien hun steeds belangrijker wordende rol in het archeologisch bestel. De Glavimans Stichting stimuleert het interdisciplinair scheeps­wrakken­onderzoek in Nederland.

800+ onthullingen van ondergronds Amsterdam: intrigerende archeologische vondsten 800+ revelations from underground Amsterdam: intriguing archaeological finds

Nederland heeft een rijk maritiem verleden. Eeuwenlang vormden rivieren en zeeën de geografische contouren van ons land. De mogelijkheid om te varen was voor veel mensen bittere noodzaak en vormde de economische, sociale en culturele ruggengraat van de samenleving. In de bodem en onder water liggen de stille getuigen van dit verleden: scheepswrakken, verspreid over heel Nederland – van prehistorische boomstamboten tot moderne vrachtschepen.Gezonken erfgoed vertelt de Nederlandse geschiedenis aan de hand van vijftien iconische scheepswrakken. Elk wrak biedt een venster op een specifieke periode uit de Nederlandse geschiedenis, gebeurtenis of thema: van watermanagement tot handel, van koloniale expansie tot het dagelijks leven van binnenschippers. Dit rijkgeïllustreerde boek biedt een uniek perspectief op ons verleden – niet vanaf het land, maar vanaf het water gezien.

Wie vandaag de dag door Drenthe reist, kan zich nauwelijks voorstellen hoe het landschap er tienduizend jaar geleden uitzag. Uitgestrekte oerbossen, doorsneden door kronkelende beken en open plekken, vormden het decor van de Midden-Steentijd, een periode waarin de natuur en de mens onlosmakelijk met elkaar verbonden waren. Dit boek neemt je mee naar een fascinerende tijd waarin kleine groepen jager-verzamelaars door de bossen trokken, afhankelijk van wat de seizoenen hen te bieden hadden. Ze lieten nauwelijks sporen na, maar archeologisch onderzoek onthult een wereld waarin zij leefden van het jagen op herten en imposante oerossen, het bouwen van hutten, en het bewerken van vuursteen, hout en bot. Ontdek hoe het landschap veranderde, van toendra’s met rendieren tot oerbossen vol bevers en vogels, en hoe deze dynamische omgeving het leven van de eerste moderne mensen beïnvloedde. Marcel Niekus en Yuri van Koeveringe schetsen een beeld van een tijd waarin oeroude tradities en innovatieve technieken hand in hand gingen. Jager-verzamelaars in uitgestrekte oerbossen is een rijk geïllustreerd en toegankelijk geschreven boek dat de prehistorie van Drenthe tot leven brengt. Het is het tweede deel in een reeks over de archeologie van deze provincie en biedt een unieke blik op de Midden-Steentijd, een tijdperk dat de basis legde voor het landschap zoals wij dat nu kennen. Duik in dit meeslepende verhaal over overleven, aanpassing en de diepe verbinding tussen mens en natuur. Dit boek is een onmisbare gids voor iedereen met interesse in archeologie, geschiedenis en het culturele erfgoed van Drenthe. De reeks ‘Archeologie in Drenthe’ is een samenwerking van Stichting Het Drentse Landschap, Het Hunebedcentrum, Stichting Stone, provincie Drenthe en Erfgoed uitgevers.

De afgelopen 25 jaar (2000-2025) heeft archeologisch onderzoek in Nederland een grote vlucht genomen, met name door nieuwe wetgeving. Er zijn in deze periode naar schatting zo’n 3000 grotere en kleinere opgravingen gedaan, die een veelvoud hiervan aan resultaten hebben opgeleverd. Honderdduizenden vondsten zijn letterlijk ‘boven het maaiveld’ gekomen. Met ‘Boven het maaiveld’ toont het Rijksmuseum van Oudheden een staalkaart van de Nederlandse en de Caribische archeologie. Maar liefst 61 auteurs die tot het archeologische werkveld behoren, vertellen wat de afgelopen 25 jaar aan kenniswinst heeft opgeleverd. Ze verhalen over wat hun onderzoeken bijzonder en interessant maakt en welke nieuwe zienswijzen en ontdekkingen er in deze periode zijn bijgekomen. Elke archeologische vindplaats en vondst heeft zijn eigen betekenis of waarde. Een vondst kan een wetenschappelijk of historisch belang hebben, maar ook een ander perspectief bieden. Daarbij gaat het over meer dan het feitelijke archeologische verhaal van de vondsten en vindplaatsen die in de bodem of onder water zijn aangetroffen. Het gaat met name om de waarde van de vondsten. Waarom zijn ze van belang, interessant of een essentiële bijdrage aan onze geschiedenis? Geïnspireerd op verhalen, wetenschappelijke onderzoeken, kenniswinst en emoties die achter een vondst schuilgaan, wordt in dit boek een rijke archeologische ‘schatkist’ geopend.

Op zoek naar de middeleeuwse wortels van de hoofdstad. Op 27 oktober 1275 werd ‘Amestelledamme’ voor het eerst genoemd in een document, het tolprivilege van graaf Floris V. Amsterdam was toen nog een kleine nederzetting bij IJ en Amstel, maar zou al snel uitgroeien tot een invloedrijke havenstad en beroemd bedevaartsoord. Hoe ontstond Amsterdam? Wat voor leven had de middeleeuwse Amsterdammer? Aan de hand van archiefstukken, archeologische vondsten en plekken in de huidige stad vertellen historici en archeologen over deze onderbelichte periode in de Amsterdamse geschiedenis. Ze verhalen over de eerste bewoners en thema’s als de macht in de stad, misdaad en straf, feest en vermaak, religie, handel, en de zorg voor elkaar. Dit rijk geïllustreerde boek brengt de middeleeuwen dichterbij dan ooit tevoren.

Fossiele eiken, veen- of bostoponiemen, Romeinse houtskoolmeilers, wildforstersgoederen, kogelpotten, relieken en bescherming van het landschap: in De logica van het landschap geven 31 artikelen samen een beeld van het brede werkterrein van de archeologie en landschapsgeschiedenis. De auteurs zijn archeologen of onderzoekers uit aanpalende vakgebieden. Ze schrijven over de archeologie van Oost-Nederland en Limburg, over bossen en bosgeschiedenis, veengebieden en zandlandschappen, maar ook over onderwerpen als de voedingsmiddelenbehoefte, bevolkingsdichtheid, Oranjekeramiek en kerkarchitectuur. De logica van het landschap is een zeer gevarieerd en rijk geïllustreerd boek voor iedereen die geïnteresseerd is in de archeologie en geschiedenis van het landschap. Het boek is aangeboden aan landschapsarcheoloog en hoogleraar Ecologische Landschapsgeschiedenis Bert Groenewoudt bij zijn afscheid bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Bert Groenewoudt heeft veel collega-onderzoekers geïnspireerd en gemotiveerd. Bevriende onderzoekers hebben dit liber amicorum voor hem samengesteld. De rijke variatie aan onderwerpen reflecteert zijn brede interesse en uitgebreide oeuvre. De grote hoeveelheid bijdragen en de variatie in onderwerpen zijn te beschouwen als resultaten van zijn werkzame leven bij de RCE in dienst van de archeologie en het landschap.

Dacië – het oude Roemenië – staat in de klassieke oudheid al bekend als een ‘rijk van goud en zilver’. De talloze archeologische schatten die hier in de twintigste eeuw gevonden zijn, laten zien dat de geruchten over de Dacische rijkdom niet ongegrond waren. Maar de Daciërs waren meer dan alleen liefhebbers van goud en zilver: ze bouwden imposante heuvelforten, bedreven handel met verre koninkrijken, en ze zetten het imposante landschap van het Karpatengebergte naar hun eigen hand. Nieuwe archeologische onderzoeken laten zien hoe over een periode van ruim tweeduizend jaar de Dacische koninkrijken ontstonden. Door de invloeden van verschillende volkeren zoals de Scythen, de Grieken en de Kelten vormden de Daciërs hun eigen cultuur. Al deze verschillende elementen zijn terug te zien in de begrafenispraktijken, de mythologie en de architectuur. Dacia – Rijk van goud en zilver laat zien waar de rijkdom van de Daciërs vandaan kwam, maar kijkt ook verder dan het glinsterende goud en zilver.

Lang voordat Cleopatra over het land van de Nijl regeerde, waren er al machtige koninginnen in Egypte. Zij stonden aan de zijde van de farao bij al zijn activiteiten en blijken een soms verrassend onafhankelijke positie in te nemen. Dit boek beschrijft de vele facetten van het leven van de Egyptische koningin. Hoe was haar relatie met haar echtgenoot de farao, haar familie, de hofhouding en de harem? Welke politieke, religieuze en familiezaken hielden haar bezig? Wat kwam er kijken bij haar begrafenis en hoe was haar relatie tot de godinnen van Egypte? Dit boek concentreert zich op de bloeiperiode van het oude Egypte, het zogenoemde Nieuwe Rijk (ca. 1539-1077 v.Chr.). Belangrijke koninginnen in die tijd waren Ahmose Nefertari, Hatsjepsoet, Teje, Nefertiti en Nefertari. De auteurs zijn als egyptoloog werkzaam bij binnen- en buitenlandse wetenschappelijke instellingen, waaronder de Universiteit Leiden, het Museo Egizio (Turijn) en het Rijksmuseum van Oudheden.

Zwartwit Paperback versie, 636 pagina's, A4-formaat Ruim 1500 zwartwit foto's - standaard inkjet kwaliteit Met een korte samenvatting per paragraaf Diverse plattegronden en kaartjes 'Megalieten' is een onmisbare bron voor iedereen die nieuwsgierig is naar de diepgewortelde mysteries van ons oude verleden en ons mens-zijn. Het is het verhaal van Europa, dat 10.000 jaar geleden begon, maar ook het verhaal van de mensheid. Na 21 reisgidsen over monumentale bouwwerken uit het stenen tijdperk was het tijd voor een allesomvattend werk. Dit epische verhaal begint bij vroege boeren die vanuit het Midden-Oosten via Turkije naar Europa trokken, op zoek naar vruchtbare grond voor hun nakomelingen. Van een kleine groep kolonisten groeiden ze uit tot bloeiende samenlevingen van boeren en zeelieden, met een rijke en diverse cultuur. Vanaf 4500 v. Chr. verspreidde het megalithisme zich over het hele continent. 'Megalieten' overstijgt grenzen en onderzoekt honderden megalithische monumenten, waarbij verbanden worden gelegd tussen tientallen culturen en duizenden jaren in de late steentijd. Vanuit een evolutionair antropologisch perspectief biedt het verrassende inzichten in de eeuwenoude vragen over de betekenis van hunebedden, menhirs en steencirkels. Deze antwoorden werpen ook licht op hedendaagse vraagstukken. Met meer dan 1500 boeiende foto's komt het verhaal tot leven en wordt het toegankelijk en meeslepend. Korte samenvattingen helpen de lezer de grote lijnen vast te houden.

De eeuwen tussen 900 en 1100 zijn een belangrijke overgangsperiode in de geschiedenis van wat nu Nederland is. Het gebied verandert ingrijpend qua landschap, bevolking, bebouwing, taal en cultuur. Het wordt beter bereisbaar. Deze veranderingen creëren een Nederland dat herkenbaar is voor bezoekers van nu, met dijken om ontgonnen land, een burcht na elke rivierbocht en kerktorens aan de horizon. Het Nederland van de 10de en 11de eeuw, grotendeels bestuurd door de bisschop van Utrecht, is de noordwestelijke punt van het Heilige Roomse Rijk, geregeerd vanuit het Rijnland. De blik is meer dan nu naar het oosten gericht. De machthebbers onderhouden contacten met Rome, het Byzantijnse rijk en de rest van de wereld. In die netwerken worden kennis en verhalen verspreid, van vroeger of van ver weg. Daarmee reizen mensen in gedachten. Voor deze eeuwen is archeologie de belangrijkste bron, in combinatie met teksten en afbeeldingen in handgeschreven boeken. In schatkamers zijn kunstobjecten vol goud en edelstenen bewaard gebleven en textiel uit de hele wereld. Middenin deze periode viel de millenniumwisseling van het jaar 1000, een sleutelmoment in de christelijke tijdrekening. De verwachtingen waren hooggespannen, maar ook toen is de wereld niet vergaan. Dit rijk geïllustreerde boek, geschreven door conservator dr. Annemarieke Willemsen, verschijnt bij de gelijknamige tentoonstelling in het Rijksmuseum van Oudheden in 2023-2024.

Prachtige portretten van vooral jonge mensen, op hun mooist afgebeeld. Ze kijken je recht aan met grote donkere ogen en zijn vaak zo realistisch dat ze lijken te leven. Geen wonder dat mummieportretten zo tot de verbeelding spreken, al sinds ze omstreeks 1900 in grotere aantallen werden ontdekt. Wie waren deze mooie mensen? En wie waren de vaklieden die de portretten zo knap op houten paneeltjes schilderden? Hoe werkten ze en wie waren hun opdrachtgevers? Mummieportretten worden ook wel Fajoemportretten genoemd, naar de oase in Egypte waar de meeste zijn gevonden. Het zijn afbeeldingen van overledenen die op hun mummie bevestigd werden en die zo een belangrijke rol voor de nabestaanden speelden. De mummieportretten werden van de eerste tot de vierde eeuw n.Chr. gemaakt, toen Egypte een smeltkroes van culturen was. Mummieportretten zijn belangrijke bronnen voor het begrijpen van antieke schildertechnieken en de gebruikte materialen, maar het zijn ook bronnen die iets over dodengeloof en identiteit zeggen. In hedendaags Egypte, met name in de Fajoem, zijn de portretten nu belangrijke symbolen van de eigen identiteit.

Nineveh, de machtige hoofdstad van het Assyrische rijk, fascineerde klassieke en oosterse schrijvers, reizigers en geschiedkundigen sinds de verwoesting in 612 voor Christus. Zij schetsen een immense, dichtbevolkte stad met 90 kilometer lange stadsmuren, prachtige paleizen en kolossale standbeelden van goud. Sinds 1842 onderzoeken archeologen de ruïnes van Nineveh, die gelegen zijn aan de oostelijke oevers van de Tigris, vlakbij de moderne stad Mosul in Irak. De honderdduizenden objecten die intussen zijn opgegraven vertellen een intrigerend verhaal over leven en dood in een Mesopotamische stad. Dit boek concentreert zich op de bloeiperiode van Nineveh in de zevende eeuw voor Christus, de klassieke en religieuze bronnen, en de avonturen van reizigers en archeologen. Daarbij is er aandacht voor het materiële erfgoed van de stad, dat ook tegenwoordig wordt bedreigd. De auteurs zijn toonaangevende specialisten in hun vakgebied en werkzaam bij binnen- en buitenlandse wetenschappelijke instellingen, waaronder de universiteiten van Leiden, Udine, Harvard, Oxford en Cambridge. Deze publicatie verscheen naar aanleiding van de tentoonstelling ‘Nineveh, hoofdstad van een wereldrijk’ in het Rijksmuseum van Oudheden.

Mythische Stenen is een ontdekkingsreisgids die een veelzijdige kijk op hunebedden, megalieten en/of dolmens in Europa biedt. Een unieke serie die de geheimen van de steentijd ontsluit voor het grote publiek. Om mee te nemen op vakantie, naast andere reisgidsen. Of gewoon om te genieten van de vele foto’s en beschouwingen. - Meer dan 300 kleurenfoto’s - Routebeschrijvingen - Beschrijvingen en achtergrondinformatie - Sterbeoordelingen - Reisverhalen - Coördinaten In Schotland zijn veel steencirkels te vinden, waar van Callanish I op Lewis de mooiste is. Waarschijnlijk vinden ze hun oorsprong op Orkney. Die eilandengroep kent een hoge kwaliteit aan steentijdmonumenten. Maeshowe is de bekendste tombe, maar misschien niet de meest indrukwekkende.