Politiek

26 september 1781. Inwoners van de Republiek zijn in rep en roer. Die nacht is het pamflet Aan het volk van Nederland verspreid: een aanklacht tegen de schrijnende ongelijkheid, voortwoekerende corruptie en ondemocratische macht van de Oranjes. Het schotschrift is de aanstoot tot de Patriottenstrijd, die nog altijd als beginpunt van onze huidige democratie gezien kan worden. Pas een ruime eeuw later wordt duidelijk wie de auteur van het explosieve pamflet was: Joan Derk van der Capellen. In De Burgerbaron vertelt Luc Panhuysen het opzienbarende en vaak vergeten verhaal van de Overijsselse edelman. Hij neemt de lezer mee naar een tijd waarin het volk ver buiten de politiek werd gehouden, regenten zich in achterkamertjes verschansten en conflicten niet zelden in de doofpot belandden. Zoals alleen hij dat kan, wekt Panhuysen Joan Derk tot leven en laat hij zien hoe één man de geschiedenis eigenhandig een democratischere kant op stuurde.

Miljoenen Nederlanders zijn kwaad. Door de massamigratie veranderde de samenstelling van de bevolking, een proces waarvan het einde nog lang niet in zicht is. De meerderheid van de Nederlanders - zo blijkt uit onderzoek - ervaart dat als een negatieve ontwikkeling. Mensen zien hun cultuur verdwijnen en maken zich zorgen over de toekomst van hun kinderen. Over de als opgelegd ervaren multicultuur, en de komst van de islam, woedt een hevige maatschappelijke discussie. Steeds meer Nederlanders voelen zich aangetrokken door de PVV van Geert Wilders. Die kiezers komen uit alle lagen van de bevolking. Door welke ervaringen is hun mening gevormd? Om zicht te krijgen op wat hen beweegt voerde Joost Niemöller uitgebreide persoonlijke gesprekken met 31 boze Nederlanders: jong, oud, man, vrouw, hoog- en laagopgeleid, hetero, homo, vanuit het hele land.

In oktober 1740 voltrok zich in Batavia een drama waarvan de overzeese wereld een aantal maanden later met ontsteltenis kennisnam. Als reactie op een Chinese volksopstand tegen het VOC-bestuur richtten de Europese burgers van de stad samen met de matrozen van de vloot een verschrikkelijke slachting aan. Alle Chinese stadgenoten, samen ongeveer de helft van de bevolking, werden vermoord. De moordenaars trokken van huis tot huis, zelfs de ziekenhuizen werden niet overgeslagen. Hoe was zo’n bloedbad mogelijk in het welvarende Batavia, ‘Koningin van het Oosten’, in honderd jaar tijd opgebouwd door Nederlanders en Chinezen samen? Waar moest de schuld worden gezocht voor deze genocide? Er verschenen felle pamfletten. Verschillende rechtszaken werden aangespannen. Maar uiteindelijk verdween alles in de doofpot. In De Chinezenmoord reconstrueert sinoloog Leonard Blussé aan de hand van een rijke verscheidenheid aan zowel Nederlandse als Chinese bronnen op weergaloze wijze hoe een spectaculair, multicultureel, koloniaal project als Batavia binnen enkele jaren zo dramatisch uiteen kon vallen: het gevolg van een giftig mengsel van natuurrampen, een pandemie, winstbejag en persoonlijke conflicten binnen het VOC-bestuur. Nooit eerder werd zo meesterlijk en met zo veel oog voor het sprekende detail ontrafeld wat de Chinezenmoord van Batavia behelsde, wat eraan voorafging – en hoe dit drama zonder weerga ten slotte onder het tapijt van de koloniale geschiedenis werd geschoven.

2012. In het noorden van Mali vallen rebellen verscheidene militaire kampen aan. Het Malinese leger, dat zich niet voorbereid voelt op de situatie, begint een muiterij die uitloopt op een staatsgreep. Binnen enkele dagen lopen de rebellen, gesteund door jihadisten, het gehele noorden van Mali onder de voet. Hoe kon dit gebeuren? Mali was toch hét voorbeeld van democratie en stabiliteit in West-Afrika? De zoektocht naar de oorzaken en oplossingen voor de crisis loopt al snel vast in een benadering van business as usual, zowel door de Malinese politieke elite als de internationale gemeenschap. Het vredesakkoord dat in 2015 wordt ondertekend, biedt inhoudelijk kansen, maar verwordt tot een afleidingsmanoeuvre van de daadwerkelijke doelstellingen van duurzame vrede en ontwikkeling. De onveiligheid neemt toe en spreidt zich uit naar het centrum van Mali. Het is twee voor twaalf. De onvrede over het bestuur loopt steeds hoger op en het bestaande politieke systeem levert onvoldoende antwoorden. De kans op escalatie neemt toe, zeker rondom de verkiezingen. Dit persoonlijke verslag van de crisis en de achtergronden ervan helpt de huidige ontwikkelingen in Mali beter te begrijpen. De auteur Mirjam Tassing is een voormalig diplomaat die de afgelopen 11 jaar in Afrika doorbracht in dienst van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Recentelijk aanvaardde zij de functie van landenvertegenwoordiger voor het Nederlands Instituut voor Meerpartijendemocratie (NIMD) in Mali.

In ‘Het Huis van Thorbecke’ beschrijft Arnout van Cruyningen de parlementaire geschiedenis van Nederland, van het begin van de Nederlandse volksvertegenwoordiging in 1464 tot de actuele politieke problemen in 2023. Een indrukwekkend boek over politieke tradities, crises en schandalen. De focus ligt op de ingrijpende grondwetsherziening van 1848, onder aanvoering van liberaal Johan Rudolph Thorbecke. Onder andere de bepaling ‘De Koning is onschendbaar; de ministers zijn verantwoordelijk’ werd toegevoegd. Hoewel er 175 jaar later veel wantrouwen jegens overheid en parlement heerst, staat het sinds 1848 verder uitgebouwde en soms als ‘Huis van Thorbecke’ aangeduide staatsbestel nog altijd fier overeind.

DE OORLOG IN OEKRAÏNE – EUROPA IN DE MAALSTROOM In het boek 'Redeloos Radeloos Reddeloos' onderzoekt Justus de Visser de diepere motieven achter het agressieve gedrag van Rusland en analyseert hij hoe verschillende landen, niet alleen in Europa, omgaan met deze dreiging. Met verwijzing naar historische gebeurtenissen, zoals het Rampjaar 1672, waarin Nederland werd geconfronteerd met een invasie van Lodewijk XIV, wordt een vergelijking getrokken met de huidige situatie waarin Oekraïne een wanhopige oorlog voert en heel vrij Europa wordt bedreigd door Russische agressie. De auteur onderzoekt ook de reactie van landen buiten Europa, zoals de Verenigde Staten, China, India, Zuid-Afrika, Brazilië, Israël, Iran en Saoedi-Arabië. Aan het Midden-Oosten is zelfs een apart hoofdstuk gewijd. Het boek bevat persoonlijke schetsen van belangrijke spelers in het internationaal-politieke toneel. Naast het bespreken van de Europese Unie, defensie en de toekomst van democratie in Europa, biedt dit boek een verhelderende analyse die verder gaat dan wat op sociale media en propagandakanalen te vinden is. Justus de Visser, een voormalig diplomaat gespecialiseerd in Europese integratie en defensie, put uit zijn jarenlange ervaring en betrokkenheid bij politieke stormen sinds de zestiger jaren. Redeloos Radeloos Reddeloos is het vierde boek van De Visser, die na zijn pensionering actief is gebleven in het geven van lezingen in België en Nederland. Zijn eerdere werken, 'Europa-Dáárom!', 'Spagaat of Balans' en 'Corona – een loodzware kroon' zijn ook nog steeds verkrijgbaar. 'Redeloos Radeloos Reddeloos' biedt een onthullend relaas dat een diepgaand inzicht geeft in de complexe internationaal-politieke dynamiek van onze tijd.

Het klassieke werk over de wereldpolitiek opnieuw beschikbaar en actueler dan ooit.In Botsende beschavingen haalt Huntington de illusie van harmonie tussen culturen genadeloos onderuit en stelt hij het conflict centraal. Oorlogen tussen nationale staten en ideologieën zijn verleden tijd. Toekomstige conflicten zullen verlopen volgens de breuklijnen van culturen en beschavingen. Huntington onderscheidt in dit werk negen beschavingen in de nieuwe wereldorde, die gedomineerd zullen worden door de westerse enerzijds en de Chinese en islamitische anderzijds. Botsende beschavingen is een belangrijk document over de toestand van de wereld.

Periodes waarin grenzen worden bevestigd, periodes waarin grenzen verdampen, ze wisselen elkaar steevast af. Elk van die periodes brengt haar eigen persoonlijkheden voort, haar eigen kunst, politieke bewegingen, nationaal en internationaal beleid. In Over grenzen onderzoekt Mark Elchardus hoe die afwisseling zich over de laatste driehonderd jaar heeft voltrokken. Hoe imperialisme en kolonialisme, de Eerste en de Tweede Wereldoorlog, de Amerikaanse New Deal, communisme, fascisme en nazisme, dekolonisering, de golden sixties, neoliberalisme en de ontreddering van onze tijd daarin passen – en er ook ten dele door worden verklaard. Net als aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog sluiten we vandaag weer een periode van hyperglobalisering en grenzenhaat af. We staan voor de uitdaging een nieuwe periode van grenzenliefde te openen en die concreet vorm te geven. Die verandering trekt een breuklijn door de samenleving. Zij scheidt nationalisten van kosmopolieten. Nationalisten denken vanuit grenzen, kosmopolieten willen grenzen wegdenken. Onze hedendaagse ontreddering, het gevoel van velen dat zij greep op het leven verliezen, dat alles van waarde verloren gaat, maar ook het agressieve imperialisme van Rusland, China en Iran, dat alles maakt duidelijk dat vandaag weer, zonder blikken of blozen, vanuit grenzen dient te worden gedacht. Dit is een tijd voor mensen die over grenzen durven nadenken, die grenzen durven stellen en grenzen bewaken.

Tijdens de coronacrisis kwam de vraag op waarom de Europese Unie (EU) niet actiever ingrijpt. In dit boek wordt dit uit de doeken gedaan. Jammerkreten over ‘te veel EU’ en ‘te weinig EU’ wisselen elkaar af sinds de start van de Europese eenwording. De auteurs nemen duidelijk stelling: de kracht van de EU wordt bepaald door de kracht van de samenstellende delen, dus van de 27 lidstaten, zelfstandig opererende natiestaten, met hun eigen geschiedenis, tradities, taal en cultuur. Tegen die achtergrond worden actuele ontwikkelingen binnen de EU bekritiseerd, met meteen daarop aansluitend een tegengeluid van een andere auteur om de lezer zelf zijn conclusies te laten trekken. Daarvoor is het noodzakelijk op de hoogte te zijn van de activiteiten die de EU tot een succes maken. Het gaat hierbij vooral om de interne markt en om de euro. De schaduwkanten worden niet weggemoffeld, zoals het profijt dat de maffia heeft van de Europese landbouwsubsidies en de niet ingeloste belofte van welvaartsstijging voor iedereen. Vervolgens wordt het Europees beleid omtrent klimaatverandering besproken, uitmondend in de Green Deal, nu een beetje op de achtergrond zo lijkt het, maar na de coronapandemie zeker niet meer. Aan de inspanningen van de EU om de lidstaten te ondersteunen bij het bestrijden van deze pandemie is een volgend hoofdstuk gewijd. Onder meer door vaccinontwikkeling in een hogere versnelling te brengen. Dit boek is een bron van inspiratie voor iedereen met interesse in de relatie tussen de EU en de lidstaten. Voor primair, voortgezet en hoger onderwijs biedt het een uitgelezen kans tot verdieping te komen bij het vormgeven aan Europese en Internationale Oriëntatie (EIO). Het aansprekende, concreet uitgewerkte project waarmee dit boek afsluit, biedt daarvoor alle mogelijkheden. In de bijbehorende online bijlage staan concrete opdrachten en suggesties bij de hoofdstukken die regelmatig worden aangevuld, ideaal voor onderwijs en debatbijeenkomsten.

We moeten de Verlichting behouden. Maar we zullen ook de tekortkomingen ervan onder ogen moeten zien, in beperkingen van de rede, de rol van emoties, en de fundamentele dubbelzinnigheid van taal. Als we dat niet doen, zien we de wereld verkeerd en zijn we blind voor sommige bedreigingen voor de democratie. Van de weeromstuit kan dan de Verlichting helemaal uit gaan. Erkenning van de tekortkomingen is nodig om de Verlichting te behouden. De auteur bespreekt 12 bedreigingen voor de democratie, als volgt: autocratische regimes, culturele verwording, polarisatie, paradox van de elite, populisme, verwarring, uitwassen van het kapitalisme, dilemma van welwillendheid en rechtvaardigheid, institutionele verstopping, korte-termijn denken en kunstmatige intelligentie.

In Europa kent bijna niemand hem. Toch hoort Harry Hopkins bij de handvol mensen die bepalend waren voor het lot van ons continent en ons land. Hopkins was een voormalige welzijnswerker in de arm-ste buurten van New York. Uiteindelijk werd hij de rechterhand van president Roosevelt, raakte hij bevriend met Churchill en onderhandelde met Stalin. Hij werd de stuwende kracht achter de New Deal en, na 1940, achter het geallieerde bondgenootschap dat uiteindelijk nazi-Duitsland op de knieën kreeg. Het wervelende Wisselwachter gaat over de grote politieke bewegingen van de jaren dertig en veertig. Tegelijk vertelt Geert Mak een intieme geschiedenis van een politieke familie, de vrouwen en mannen die in die jaren het Witte Huis bevolkten. Op ongekende wijze schetst Mak het beeld van een tijd vol dilemma’s over democratie, economie en oorlog. Het zijn vraagstukken die ons maar al te bekend voorkomen.

26 september 1781. Inwoners van de Republiek zijn in rep en roer. Die nacht is het pamflet Aan het volk van Nederland verspreid: een aanklacht tegen de schrijnende ongelijkheid, voortwoekerende corruptie en ondemocratische macht van de Oranjes. Het schotschrift is de aanstoot tot de Patriottenstrijd, die nog altijd als beginpunt van onze huidige democratie gezien kan worden. Pas een ruime eeuw later wordt duidelijk wie de auteur van het explosieve pamflet was: Joan Derk van der Capellen. In De Burgerbaron vertelt Luc Panhuysen het opzienbarende en vaak vergeten verhaal van de Overijsselse edelman. Hij neemt de lezer mee naar een tijd waarin het volk ver buiten de politiek werd gehouden, regenten zich in achterkamertjes verschansten en conflicten niet zelden in de doofpot belandden. Zoals alleen hij dat kan, wekt Panhuysen Joan Derk tot leven en laat hij zien hoe één man de geschiedenis eigenhandig een democratischere kant op stuurde.

Of het nu gaat om het klimaat, racisme, vrouwenrechten of de oorlog in Gaza: overal ter wereld gaan mensen weer de straat op om op een geweldloze manier te demonstreren. In Protesteren voor beginners neemt Lodewijk van Oord de lezer mee in de geschiede nis van het vreedzame verzet tegen oorlog, geweld en onrecht. De basisprincipes die ko medieschrijver Aristofanes in de Griekse Oudheid beschreef blijken in de twintigste-eeuwse praktijk van Mahatma Gandhi en Martin Luther King nog even toepasbaar. Hoe wérkt geweldloos verzet? Waarom is de ene protestbeweging succesvol en de andere niet? Van Oord vraagt zich ook af waarom sommige verzetsleiders, zoals Nelson Mandela, wel voor geweld kozen en waarom vreedzame demonstraties soms toch ontaarden in geweld en wetteloosheid. Welke rol speelt de heersende macht in dit proces? En waarom is humor zo belangrijk om het protest in leven te houden? Protesteren voor beginners is een prikkelend essay dat de deur opent naar een her waardering van het recht in opstand te komen tegen onrecht en te strijden voor een vrije en rechtvaardige samenleving.

Trump president of koning – verschijnt op de dag van de inauguratie Donald Trumps terugkeer plaatst de Verenigde Staten op een hoogst onvoorspelbare koers. Welke beloftes en dreigementen lost hij in? Zal hij daadwerkelijk zijn miljoenen kiezers uit de arbeidersklasse tevredenstellen of toch vooral de medemiljardairs die zijn campagne financierden? Houdt de democratie onder Trump-II stand? Dit boek beschrijft Trump aan de hand van zijn vele gezichten, gebaseerd op tientallen reportages die Merijn de Waal als NRC-verslaggever maakte. Hij toont hoe Trump het ene moment als vredesduif en welvaartsevangelist, en het andere als kwakzalver en complotdenker nieuwe kiezers aan zich bindt. Zijn reis eindigt in voorland Florida, waar ‘koning Trump’ al aan een dynastie werkt. Merijn de Waal reist sinds 2017 regelmatig door de VS om voor NRC verslag te doen van de Amerikaanse politiek. Hij volgde Donald Trumps turbulente eerste termijn, die  eindigde in de Capitool-bestorming, en zag hem tijdens de campagne van 2024 het Witte Huis weer terugwinnen.  

De wereldorde zoals die vorm kreeg na WOII lijkt op haar grondvesten te daveren. Toen, acht decennia geleden, werd er hoopvol gesproken over het streven naar wereldvrede. Dat bleek een ijdele hoop. Maar wanneer de Berlijnse Muur viel en een nieuwe wind door de internationale politiek waaide, leefde die verwachting toch weer op. In West-Europa raakten we gewend aan vrede. De schok was voor velen dan ook groot toen we opnieuw met oorlog werden geconfronteerd op het Europese continent. Hoe zijn we hier aanbeland? In dit boek schetst Ria Laenen een hele reeks ontwikkelingen die hun stempel drukten op de internationale politiek in de periode tussen de Tweede Wereldoorlog en vandaag. Op die tocht doorheen de tijd en langs tal van verschillende plekken in de wereld, van Cuba tot Cambodja, van Stalingrad tot Sierra Leone, zal het de lezer duidelijk worden dat eensgezindheid nooit vanzelfsprekend was. Er was altijd wel ergens oorlog, maar ook altijd wel ergens een heel klein beetje vrede.

‘Wij willen onze tegenstanders niet een beetje afbreuk doen of hen een beentje lichten. Wij willen hen enkel maar vernietigen.’ Dit was de officiële toon van de publicaties van Anton Musserts Nederlandsche Nationaal-Socialistische Uitgeverij NENASU. De propagandamachine van de NSB gaf naast de weekkrant Volk en Vaderland boeken, brochures en andere periodieken uit. Mussert verdiende tonnen met zijn uitgeversactiviteiten. Zwarte propaganda laat NSB’ers zelf aan het woord om de politieke geschiedenis van hun beweging en de uitgeverij te schetsen. De honderden citaten van voor- en tegenstanders plaatsen de lezer midden in het politieke debat van de periode tussen 1934 en 1945. Daarbij komen de intriges, belastingontduiking, machtsmisbruik en zelfs zwarte handel in drukpapier aan de orde. Terwijl NSB’ers verzetsstrijders opspoorden en sneuvelden aan het oostfront verschenen verzetskranten op door NENASU verkocht papier. Wat waren de concrete politieke standpunten van Musserts beweging? Hoe antisemitisch was de NSB? Het onderzoek van de schrijver onthult aan de hand van NENASU-publicaties dat de NSB veel radicaler was dan bepaalde moderne historici doen geloven.

Europa speelt niet langer mee op het wereldtoneel. De Europese leiders zijn verdeeld en machteloos, zien zich economisch en technologisch overvleugeld door China, zijn onderworpen aan de grillen van een wispelturige Amerikaanse president. Terwijl de NAVO kraakt in haar voegen, lijkt Oekraïne verloren als het alleen op Europa kan rekenen. De wereldorde van na 1945 is dood en begraven, oordelen waarnemers van de internationale politiek. De plaats van Europa is onzeker, haar leiders tasten in het duister, media en burgers reageren met onrust. Europadeskundige Rolf Falter wil daar perspectief in brengen. Door te kijken naar de recente naoorlogse geschiedenis, laat hij zien hoe Europa in deze positie beland is en welke uitwegen nog denkbaar zijn. De Unie die nooit was verbindt zo historische inzichten met de urgentie van vandaag. Een scherpzinnige gids voor wie de wereld beter wil begrijpen. Waarom is de Unie nooit echt een Unie geworden? En hoe kan Europa zijn zwakheden wegwerken nu het oog in oog staat met oude en nieuwe demonen? Om een antwoord te vinden op die vragen, neemt auteur Rolf Falter de lezer mee naar het naoorlogse Europa. Het continent in puin, niet in staat om zichzelf weer op te bouwen, kon toen alleen herrijzen door de harde maar genereuze hand van Amerika. Daaruit ontstond het unieke en bezielende project van Europese samenwerking, dat aanvankelijk triomfeerde, maar sinds twintig jaar stagneert, en dus weer achteruitgaat. Dat de Europese Unie vandaag de dag op zoveel vlakken schromelijk tekortschiet - een uitgeputte economie, kafkaiaanse regelgeving, een wankele defensie enzovoort - komt omdat het, naast een briljant experiment, evenzeer een bruut machtsspel tussen naties en ego's is. Dat was zo in het verleden, dat is zo vandaag, en dat zal in de toekomst zo blijven. Maar de geschiedenis leert ook dat de EU zich precies in momenten van diepe crisis opnieuw kan uitvinden. Zal de huidige omwenteling het oude continent doen uiteenvallen, of kan Europa zijn verdeeldheid overstijgen?

In Europa kent bijna niemand hem. Toch hoort Harry Hopkins bij de handvol mensen die bepalend waren voor het lot van ons continent en ons land. Hopkins was een voormalige welzijnswerker in de arm-ste buurten van New York. Uiteindelijk werd hij de rechterhand van president Roosevelt, raakte hij bevriend met Churchill en onderhandelde met Stalin. Hij werd de stuwende kracht achter de New Deal en, na 1940, achter het geallieerde bondgenootschap dat uiteindelijk nazi-Duitsland op de knieën kreeg. Het wervelende Wisselwachter gaat over de grote politieke bewegingen van de jaren dertig en veertig. Tegelijk vertelt Geert Mak een intieme geschiedenis van een politieke familie, de vrouwen en mannen die in die jaren het Witte Huis bevolkten. Op ongekende wijze schetst Mak het beeld van een tijd vol dilemma’s over democratie, economie en oorlog. Het zijn vraagstukken die ons maar al te bekend voorkomen.

Dat de NSB een antisemitische organisatie was, wordt door maar weinigen ontkend. Wel bestaan er verschillende meningen over de aard en ernst van de Jodenhaat in de NSB-politiek. Zo schreef een historicus dat het ‘ongenuanceerd is om Anton Musserts beweging zonder meer antisemitisch te noemen’ en beoordeelde een socioloog de NSB-opvattingen als ‘mild antisemitisch’. Aan de hand van citaten en illustraties geeft dit boek voor het eerst een samenhangend overzicht van de ontwikkeling van de anti-Joodse denkbeelden van de NSB vanaf de oprichting in 1931 tot het naoorlogse proces tegen Mussert. Wat duidelijk wordt, is dat de Mussert en zijn beweging sterk radicaliseerden en tijdens de bezetting achter de deportaties van de Joden door de Duitsers stonden. In het vormingsprogramma leerden de zwarte kameraden over het Jodenvrij maken van Nederland: 'Hoe eerder zij verwezenlijkt wordt hoe beter het voor alle partijen zal zijn.'

Wat hebben Joden, Semieten, Zionisten, Vrijmetselaars, Jezuïeten en het Vaticaan met elkaar te maken? Hoe zit het eigenlijk? Dit boekje moest geschreven worden omdat er te midden van de chaos waarin wij leven, verwarring heerst m.b.t. de begrippen Joden, Semieten en Zionisten. Het wordt pas echt ingewikkeld als wij de Jezuïeten, de Vrijmetselaars en het Vaticaan erbij betrekken. Wat is het verschil en hoe zijn deze entiteiten met elkaar verbonden? Dit boekje doet een poging om deze lappendeken van begrippen, benamingen en interpretaties te ontrafelen en in een begrijpelijke context te plaatsen. Het maakt niet uit of je man of vrouw bent en welke kleur je huid heeft . Het maakt niet uit of je wel of niet naar de kerk, de synagoge of de moskee gaat. In een wereld waar nepnieuws, desinformatie en polarisatie hoogtij vieren, is het belangrijk dat wij weten wat er speelt, zodat wij elkaar kunnen ondersteunen in bizarre tijden. “In dit tijdperk van sociale media en informatietechnologie, is onwetendheid een keuze”. B.Izar

In dit boek vertellen de auteurs het boeiende verhaal hoe de VNG in de loop der jaren met deze groeiende aandacht van gemeenten voor internationaal beleid is omgegaan. Het boek bevat naast deze historische schets 27 korte en levendige portretten van de personen die een hoofdrol vervulden in dat proces. Ook presenteren de auteurs in 15 casussen organisaties en gebeurtenissen die van invloed zijn geweest.

Vlaanderen bevindt zich op een kantelpunt. Niet omdat het faalt, maar omdat de bestaande structuren hun grenzen hebben bereikt. Beslissingen worden traag genomen, verantwoordelijkheden zijn versnipperd en burgers voelen steeds minder wie waarvoor instaat. Dit boek vertrekt van één fundamenteel principe: een samenleving werkt alleen wanneer bevoegdheid, verantwoordelijkheid en verantwoording samenvallen. Vanuit die overtuiging analyseert het boek hoe Vlaanderen vastzit tussen Belgische complexiteit en Europese onzekerheid, en hoe bestuurlijke uitzonderingen, historische compromissen en institutionele inertie vooruitgang afremmen. Het onderzoekt de rol van lokale besturen, de Vlaamse overheid en Brussel binnen dat geheel, en pleit voor een coherenter model waarin beleid eenvoudiger, transparanter en effectiever wordt. Met heldere voorbeelden en concrete hervormingslijnen toont het boek hoe Vlaanderen kan evolueren naar een slagkrachtige regio met moderne instellingen, duidelijke verantwoordelijkheden en herwonnen vertrouwen van de burger. Geen pamflet, maar een doordachte gids voor wie gelooft dat beter bestuur de sleutel is tot een rechtvaardige en toekomstgerichte samenleving

Demorosie is een boek over afbrokkelende democratie. Hoe wij in het vrije westen zélf de bodem onder onze democratie wegspoelen. En wat de gevolgen daarvan zijn in mondiale machtsverschuivingen, nationale politiek en de dagelijkse praktijk in de zorg en bij de sportvereniging. In 54 prikkelende reflecties laat Hans Dijkstra zien hoe macht zonder echte tegenmacht ontspoort, hoe gelaagde technocratie aanspreekbaarheid laat verdwijnen, hoe deelbelangen het algemeen belang gijzelen, en waarom digitale platforms een nieuwe vorm van kolonisatie vormen. Demorosie laat helder zien hoe we de volgende generatie tekortdoen als we democratie blijven zien als vanzelfsprekend bezit. Daarbij is Europa geen luxe, maar een noodzakelijke schaal om nationaal überhaupt vrijheid, veiligheid en welvaart te kunnen behouden. Demorosie is een uitnodiging opnieuw te kijken naar onze democratische basiselementen: macht, tegenmacht, compromis en eerlijk delen. Het boek biedt geen makkelijke oplossingen, maar wel een helder kompas. Wie de democratische bodem wil versterken, moet eerst herkennen waarom die afbrokkelt. Een prikkelende gids voor iedereen die beseft dat vrijheid nooit vanzelfsprekend is.

Het globale financiële kapitalisme zorgt voor welvaart maar ook voor grote ongelijkheid, psychische spanning, uitbuiting en ecologische destructie. Is er een beter alternatief? Een antwoord op deze vraag vereist een analyse van de betekenis van economische rechtvaardigheid. Dit boek gaat op die diepere, filosofische vraag in. Het gaat hierbij om de juiste verdeling van voordelen en lasten; zowel binnen een samenleving als in de globale economie. Op basis van een bespreking van recente discussies in de filosofie wordt een omvattende theorie van economische rechtvaardigheid ontvouwd. Kwesties die aan de orde komen zijn onder meer: Wat moet herverdeeld worden en in welke mate? Wanneer is sprake van eerlijke economische transacties? Hoe ziet een rechtvaardig belastingstelsel eruit? Wat maakt besluitvorming over economische zaken eerlijk? Welke bedrijfsstructuur is het meest rechtvaardig? Hoe zou een eerlijk internationaal handelssysteem eruit zien? En wat als het ideaal van economische rechtvaardigheid botst met andere waarden? Telkens worden filosofische inzichten gekoppeld aan concrete verandervoorstellen.

Gemeenten investeren jaarlijks voor vele miljoenen euro's. Uiteindelijk zijn het de burgers die hiervoor financieel voor opdraaien. We verwachten dat de volksvertegenwoordigers bedachtzaam besluiten. Fred van den Bos onderzocht of dit ook zo is. Het resultaat is schokkend te noemen. Zorgvuldige beluitvorming is eerder uitzondering dan regel. Zonder voldoende informatie besluiten gemeenteraden miljoenen uit te geven. Citaten van bestuurders en top-ambtenaren die het onderzoek lazen: "Dit onderzoek toont aan wat in de wandelgangen gefluisterd wordt. Het is verbazingwekkend dat het nog zo vaak goed gaat." "Gemeenten zeggen bedrijfsmatig bezig te zijn. Hier zien we het tegendeel. Amateurisme!" "Het dualisme is ingevoerd om de besluitvorming te verbeteren. Er is nog een lange weg te gaan."

In 1860 bundelde de grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie, Johan Rudolph Thorbecke, een reeks van zijn meest diepgravende en invloedrijke essays onder de titel Historische Schetsen. Dit werk biedt een spiegel waarin Thorbecke de politieke en morele lessen van het verleden projecteert op zijn eigen tijd. Thorbecke analyseert het staatsmanschap en de karakters van sleutelfiguren uit de Nederlandse geschiedenis, zoals Johan de Witt en Simon van Slingelandt. Door hun keuzes en politieke deugden te ontleden, definieert Thorbecke impliciet de eisen die hij aan de moderne burger en de verantwoordelijke politicus stelt. Zijn schetsen zijn doordrongen van zijn kenmerkende rationele en staatsrechtelijke denkwijze. Ze bieden een helder inzicht in de intellectuele bronnen van de Grondwetsherziening van 1848 en belichten Thorbeckes fundamentele opvattingen over burgerschap, de noodzaak van begrip van het verleden, en de ware aard van de Nederlandse staat.

Na decennia van min of meer gegarandeerde vrede op het Europese continent is de oorlogsdreiging nu reëel. Voor Europese landen die ver van de Russische grens liggen, zoals Nederland en België, is dat besef een grote schok. Het nieuwe ‘veiligheidsverhaal’ duwt thema’s die tot voor kort het publieke debat beheersten naar de achtergrond. Als voluntaristisch vredesproject evolueerde de Europese samenwerking van een eerder federalistische visie in de 20ste eeuw naar een economisch gedreven liberaal kosmopolitisch project en de voorbije jaren naar een ‘Europa dat beschermt’. Het huidige veiligheidsverhaal biedt zowel kansen als bedreigingen voor onze Europese democratieën: een gemeenschappelijk veiligheidsdoel kan de polarisatie over splijtzwammen zoals migratie of klimaat tot rede brengen. Maar een te angstige belegeringsmentaliteit zet de deur ook open voor al dan niet verkozen leidersfiguren die kritiekloos de liberale rechtsprincipes en de morele gronden waarop onze (Europese) democratieën gebouwd zijn, ondermijnen. De vraag of Europa al dan niet gediend is van een veiligheidsverhaal, dringt zich op. Het boekessay Het Veiligheidsverhaal van Europa biedt hiervoor een boeiend en verfrissend denkkader. Dit boek is onderdeel van de reeks Europa! over de geschiedenis, het heden en de toekomst van Europa. Over het bijzondere karakter van de Europese instellingen, de geopolitieke verhoudingen en de plaats van Europa in de wereld. Over de culturele, politieke en maatschappelijke ontwikkelingen op het Europese vasteland, over Europese waarden, gebruiken en bijzonderheden. Over buitengrenzen en binnenlanden. Over de grote Europese droom. De reeks Europa! biedt een fascinerende inkijk in het eeuwenoude continent dat zichzelf uit noodzaak dan wel uit overtuiging dag in dag uit heruitvindt. Eerder verschenen in de reeks Europa!: Het kantelende continent (Steven Van Hecke) en Hyperrealisme (David Criekemans). OVER DE AUTEUR Pieter de Wilde (1980) is hoogleraar Europese Politiek en Maatschappij aan de Faculteit der Letteren bij de Rijksuniversiteit Groningen. Zijn onderzoek richt zich o.a. op democratie in Europa en politieke conflicten over Europese integratie en globalisering. Zijn meest recente onderzoeksproject is ‘Unelected Representatives: The Impact on Liberal Democracy in Europe’.

3 februari 2025. Voor het eerst in de geschiedenis legt een Vlaams-nationalist de eed af als premier van België. De man die twintig jaar lang voorzitter is geweest van een partij die volgens haar statuten streeft naar een onafhankelijke Vlaamse republiek moet de monarchie België uit de crisis halen. Zijn naam: Bart De Wever. In 2004 voorzitter geworden van een partij die slechts via een kartel boven de kiesdrempel was geraakt. Quasi niemand gaf toen een cent om De Wevers politieke carrière en om de toekomst van zijn N-VA. In deze biografie beschrijft Tom De Smet het merkwaardige parcours van dit zelfverklaard 'politiek beest'. Zijn door zijn nationalistische vader gekenmerkte jeugdjaren, zijn vrolijke tijd aan de universiteit waarin hij de kern van de N-VA vormde, de moeilijke beginjaren van de partij, de menselijke en politieke ontgoochelingen, de triomfen, en uiteindelijk het bereiken van de Wetstraat 16: het komt in dit met veel verrassende anekdotes doorspekte boek allemaal aan bod. Met getuigenissen van mensen die dicht bij hem staan of stonden, of intensief met hem hebben onderhandeld. En die vanop de eerste rij zijn vele transformaties hebben meegemaakt. Van dwarsligger tot staatsman. Van Caesar tot Augustus. Van zwaarlijvige emo-eter tot fitte marathonloper. En van Vlaams-nationalistisch oppositielid tot Belgisch premier.

Zijn democratieën op weg het onderspit te delven? Wereldwijd zijn er inmiddels meer autocratische dan democratisch geleide staten. Ook in sommige Europese landen, zoals Hongarije, hebben dergelijke regimes vaste voet aan de grond gekregen. In andere Europese staten is dat stadium nog niet bereikt, maar zijn democratische waarden en normen zichtbaar aan erosie onderhevig. We zien deze ontwikkelingen in ons eigen land, maar ook in Duitsland. De opkomst van de rechtsextremistische partij Alternative für Deutschland (AfD) lijkt onstuitbaar. Haar volks-nationalistische, antisemitische en anti-democratische gedachtegoed kan op een sterk groeiende aanhang rekenen. De Duitse democratie, die na de Tweede Wereldoorlog zo zorgvuldig is opgebouwd, staat onmiskenbaar onder druk. De vraag die in dit boek centraal staat is of het Duitse democratische systeem weerbaar genoeg is om de interne dreigingen het hoofd te bieden. Dreigingen die bovendien van buitenaf komen: Trumps handelsconflicten, Putins Oekraïne-oorlog en Xi Jinping's dictatoriaal staatskapitalisme zijn substantiële gevaren voor de economische en politieke stabiliteit en veiligheid van Duitsland en daarmee voor zijn democratie. Dit is niet louter een Duitse kwestie. Gezien de grote politieke en economische betekenis die Duitsland voor Europa heeft is een stabiele Duitse democratie uiterst relevant: Als Duitsland valt, valt Europa. Het boek schetst de politieke systemen die Duitsland in de afgelopen eeuwen heeft gekend, analyseert de sterktes en zwaktes van de vigerende politieke en juridische instituties, onderzoekt de internationale context en de opkomst van het rechtsextremisme, om ten slotte een blik in de toekomst te wagen. Is Duitsland in 2035 (nog) een weerbare democratie? Met een voorwoord van Margriet Brandsma, oud-correspondente van de NOS in Duitsland.

In Een Reis door de Ziel van de Filipijnen biedt Gurubesar Lancar Ida-Bagus een grondig gedocumenteerde en meeslepende verkenning van de Filipijnen—een archipel met een veelzijdige geschiedenis en cultuur. Dit boek bestrijkt eeuwen, van de voortdurende strijd tegen koloniale overheersing tot de actuele uitdagingen van armoede en corruptie die het Filipijnse volk vandaag de dag beïnvloeden. Het biedt een genuanceerd beeld van de krachten die de natie en haar identiteit hebben gevormd. De auteur onderzoekt de levens en nalatenschappen van invloedrijke figuren, zoals José Rizal en Andres Bonifacio, tot hedendaagse activisten die het vuur van hervorming brandend houden. Hij neemt de lezer mee naar de minder zichtbare aspecten van de Filipijnse samenleving en verkent de sociale en culturele factoren die hebben bijgedragen aan een unieke nationale identiteit. Dit boek is een eerbetoon aan de onverwoestbare geest van het Filipijnse volk, dat ondanks obstakels blijft streven naar gelijkheid en waardigheid. Een Reis door de Ziel van de Filipijnen nodigt lezers uit om het rijke historische weefsel te begrijpen en het pad van een volk naar gerechtigheid te overdenken.

Aanteekening op de grondwet van Johan Rudolph Thorbecke (1798–1872), destijds hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Gent en later Leiden, markeert een cruciaal moment in de Nederlandse politieke geschiedenis. In dit werk onderwerpt Thorbecke de Nederlandse Grondwet van 1815 aan een diepgaande en scherpe kritiek. Volgens Thorbecke mist de Grondwet van 1815 essentiële liberale beginselen en is zij te veel gericht op de positie van de monarch en te weinig op de rechten, taken en verantwoordelijkheden van de overige staatsorganen en de burgers. Hij hekelt het gebrek aan echte ministeriële verantwoordelijkheid, benadrukt dat de Staten-Generaal een veel actievere en meer onafhankelijke rol moet spelen en stelt dat de Grondwet een levend geheel moet zijn dat de zelfstandige sturing van de natie mogelijk maakt. De Aanteekening op de grondwet functioneerde als de intellectuele blauwdruk voor latere constitutionele hervormingen. Het werk bracht de theoretische argumenten aan die in 1848, met Thorbecke als architect, leidden tot de definitieve herziening van de Grondwet, waarmee het parlementaire stelsel in Nederland werd geïntroduceerd.

Van de Amsterdamse kunstschilder Cornelis Troost werd steeds gedacht dat hij zich voornamelijk bezighield met het schilderen van zijn eigen omgeving. Niets blijkt minder waar. In dit boek toont Troost zich als een belezen man. In het koffiehuis – dé ontmoetingsplaats voor personen van diverse pluimage – ontmoette hij de kring schrijvers, dichters en andere kunstenaars om over het wereldgebeuren te spreken. Waar de een over schreef, gebruikte Troost zijn penseel. Hij kende zijn klassieken en gebruikte allegorische elementen. In zijn schilderijen komt zijn interesse tot uiting in de politieke en militaire geschiedenis van de Republiek, Europa en het overzeese gebied. De auteur neemt u mee naar de eerste helft van de achttiende eeuw, bezien door de vaak kritische ogen van de orangist Troost. Op ironische wijze laat de kunstschilder zien hoe hij de wereld in zijn tijd zag. Tien schilderijen zijn geanalyseerd. Van twee ervan wordt de tot nu toe bestaande identificatie betwist en wordt er een nieuwe betekenis tegenovergesteld. Zeven schilderijen, die in een kort tijdsbestek zijn vervaardigd, worden als serie gepresenteerd, waarbij de geschiedenis van de Nederlanden als in een beeldverhaal kan worden afgelezen. Een nu voor het eerst geïnterpreteerd schilderij dat in een museum in Stockholm is te vinden, heeft volgens een aantekening op de achterzijde een intrigerende ontstaansgeschiedenis. Dit rijk geïllustreerde boek geeft een verrassend nieuwe kijk op bekend en minder bekend werk van Troost.

In this book, Ireen Dubel analyses the so far unnoticed history of nearly five decades of Dutch transnational feminist solidarity with women’s rights in the Global South in particular. This history begins in 1975, the International Women’s Year, which ignited contemporary Dutch transnational feminist solidarity engagement. Archival research, interviews with key actors and first-hand documentation of events and policy claims form the rich empirical grounding of the book’s case studies. These include a variety of solidarity initiatives, ranging from safeguarding reproductive rights and access to safe abortion, to supporting women under apartheid, recognising women’s rights at the UN, promoting sexual rights and diversity, and mobilising political and financial support for women’s movements around the world. By discussing specific case studies of solidarity activism and policy advocacy, Dubel offers compelling evidence and an explanation for the sustainability and outcomes of Dutch transnational feminist solidarity activism. This history has the power to inspire contemporary and future transnational feminist solidarity engagement.

Het was een ruw ontwaken voor Europa. De Val van de Berlijnse Muur bracht niet ‘het einde van de geschiedenis’. Beschavingen blijven gewelddadig botsen, zoals nu ook op ons continent gebeurt met de Russische inval in Oekraïne. Die inval zou ons minder verbijsterd hebben als we meer Russische literatuur en geschiedenis gelezen hadden. Dat was de grote les die Mia Doornaert leerde in bijna veertig jaar van reizen, gesprekken van hoog tot laag, en intensieve lectuur: vreemdelingen zijn anders, en wij zijn anders voor vreemdelingen. We zijn gevormd door verschillende tradities, door een diepgeworteld cultureel DNA. Dat geldt bijvoorbeeld voor de Arabische wereld die onderling verdeeld is, maar de vaste polen behoudt van Mekka, en van een God die betekenis geeft aan het leven. Een ontkerkelijkt Europa heeft geen weerstand meer tegen een militant geloof dat ook op zijn eigen bodem oprukt. Met autobiografische gegevens als leidraad kijkt de auteur terug op haar carrière, en brengt geopolitieke spelers en uitdagingen – Amerika, Rusland, Europa, het Midden-Oosten – tot leven vanuit hun eigen geschiedenis. Ze maakt zich ook druk over het woke nihilisme, en in het bijzonder over het verval van onze scholen en ons taalgebruik.