Politiek

Het idee, de belofte, was dat Oost-Europese landen na de val van de Muur steeds meer op West-Europa zouden gaan lijken. Maar in de wereld waarin we nu leven lijkt het Westen juist steeds meer inspiratie te putten uit de antiliberale populistische leiders uit de voormalige Sovjet-Unie. Ergens is iets verschrikkelijk misgegaan, dat staat vast. In Falend licht, dat zowel politieke psychologie, geopolitieke analyse als cultuurkritiek is, laten Ivan Krastev en Stephen Holmes overtuigend zien dat we terug moeten naar 1989 om de wereld van vandaag te begrijpen. In dat jaar werd Oost-Europa min of meer verplicht het westerse liberale model over te nemen. De uiteindelijke wrok hierover resulteerde in het xenofobe populisme van vandaag. Ironisch genoeg lijken de rollen nu omgedraaid. Het einde van de geschiedenis bleek het begin van het tijdperk van imitatie.

Het boek Doen wat nodig is om onze democratische rechtsstaat te beschermen bevat de volledige en geannoteerde tekst van de veertiende HJ Schoo-lezing die minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yeşilgöz-Zegerius maandag 12 september uitsprak in De Rode Hoed in Amsterdam. Het is een vurig en persoonlijk pleidooi voor het behoud van de democratische rechtsstaat. Bij haar aantreden als minister van Justitie en Veiligheid in kabinet-Rutte IV waren sommigen kritisch, aangezien Yeşilgöz-Zegerius geen jurist is. Dat de VVD-politica als kind met haar ouders uit Turkije had moeten vluchten voor rechteloosheid, werd blijkbaar niet van belang geacht. Terwijl dat een indringende ervaring is, misschien wel gewichtiger voor een minister van Justitie en Veiligheid dan een studie rechten aan een universiteit in het veilige Nederland. Wat dat betreft hoeft het niet te verbazen dat Yeşilgöz-Zegerius in haar HJ Schoo-lezing teruggrijpt op die vlucht uit Turkije en deze heeft gebruikt als fundament voor haar betoog. Dilan Yeşilgöz-Zegerius (Ankara, 1977) was raadslid in Amsterdam en werd in 2017 Tweede Kamerlid. In het demissionaire kabinet-Rutte III was zij staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat. Sinds 10 januari 2022 is ze minister van Justitie en Veiligheid. Met de HJ Schoo-lezing beoogt de redactie van EW jaarlijks het politieke seizoen te openen. De lezing, georganiseerd door EW, is genoemd naar HJ Schoo, de in 2007 op 61-jarige leeftijd overleden voormalige hoofdredacteur van Elsevier, adjunct-hoofdredacteur van de Volkskrant en uitgever van Vrij Nederland en Opzij.

De foto op het titelblad met de propagandatekst ‘Leve de Roemeense Communistische Partij’, gesitueerd in een lege vlakte, illustreert treffend de positie van de Roemeense Communistische Partij (RCP). De kleine, onbeduidende RCP kon immers aan de macht komen door de komst van het Russische leger in 1944 en kon aan de macht blijven met behulp van de nationale veiligheidsdienst, de Securitate. Ana Pauker en Gheorghe Gheorghiu Dej maakten van Roemenië met Russische hulp een streng stalinistisch land en dat bleef Roemenië, ondanks enkele cosmetische veranderingen onder Ceauşescu, tot 1989. De Nederlandse diplomaten, gecontroleerd en tegengewerkt, weten des-ondanks de ontwikkelingen en de sfeer in Roemenië treffend te beschrijven.

Periodes waarin grenzen worden bevestigd, periodes waarin grenzen verdampen, ze wisselen elkaar steevast af. Elk van die periodes brengt haar eigen persoonlijkheden voort, haar eigen kunst, politieke bewegingen, nationaal en internationaal beleid. In Over grenzen onderzoekt Mark Elchardus hoe die afwisseling zich over de laatste driehonderd jaar heeft voltrokken. Hoe imperialisme en kolonialisme, de Eerste en de Tweede Wereldoorlog, de Amerikaanse New Deal, communisme, fascisme en nazisme, dekolonisering, de golden sixties, neoliberalisme en de ontreddering van onze tijd daarin passen – en er ook ten dele door worden verklaard. Net als aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog sluiten we vandaag weer een periode van hyperglobalisering en grenzenhaat af. We staan voor de uitdaging een nieuwe periode van grenzenliefde te openen en die concreet vorm te geven. Die verandering trekt een breuklijn door de samenleving. Zij scheidt nationalisten van kosmopolieten. Nationalisten denken vanuit grenzen, kosmopolieten willen grenzen wegdenken. Onze hedendaagse ontreddering, het gevoel van velen dat zij greep op het leven verliezen, dat alles van waarde verloren gaat, maar ook het agressieve imperialisme van Rusland, China en Iran, dat alles maakt duidelijk dat vandaag weer, zonder blikken of blozen, vanuit grenzen dient te worden gedacht. Dit is een tijd voor mensen die over grenzen durven nadenken, die grenzen durven stellen en grenzen bewaken.

We moeten de Verlichting behouden. Maar we zullen ook de tekortkomingen ervan onder ogen moeten zien, in beperkingen van de rede, de rol van emoties, en de fundamentele dubbelzinnigheid van taal. Als we dat niet doen, zien we de wereld verkeerd en zijn we blind voor sommige bedreigingen voor de democratie. Van de weeromstuit kan dan de Verlichting helemaal uit gaan. Erkenning van de tekortkomingen is nodig om de Verlichting te behouden. De auteur bespreekt 12 bedreigingen voor de democratie, als volgt: autocratische regimes, culturele verwording, polarisatie, paradox van de elite, populisme, verwarring, uitwassen van het kapitalisme, dilemma van welwillendheid en rechtvaardigheid, institutionele verstopping, korte-termijn denken en kunstmatige intelligentie.

De liberale wereldorde die na de Tweede Wereldoorlog is ontstaan valt uiteen. Samenwerking maakt plaats voor rivaliteit en conflict, en wereldwijde normen eroderen. Wat hierna komt, zal de rest van de eeuw bepalen. De zoektocht naar een nieuw mondiaal raamwerk is begonnen, een herijking van de machtsverhoudingen. In Driehoek van macht betoogt de Finse president Alexander Stubb dat we een scharniermoment in de geschiedenis meemaken, vergelijkbaar met 1918, 1945 of 1989. Er tekent zich een nieuw internationaal systeem af, gedreven door drie grote krachten: het mondiale Westen, het mondiale Oosten en het mondiale Zuiden. In het middelpunt staat de oplopende concurrentie tussen de Verenigde Staten en China. Beide proberen bilaterale deals en regionale allianties te smeden; maar uiteindelijk zal het mondiale Zuiden bepalen of de toekomst richting samenwerking of versnippering kantelt. Puttend uit decennia in de voorste linies van de diplomatie doet Stubb een bevlogen oproep tot waardengedreven realisme en principiële buitenlandse politiek. Tegelijk waarschuwt hij dat het Westen zijn positie in de wereld zal verspelen als het niet leert luisteren.

In Moskeeën in Europa voert Dirk-Jan Stoppelenburg de lezer langs dertien eeuwen moskeebouw in Europa. Van de vroegste moskee in Derbent (734) tot de moderne moskeeën van nu. Omajjaden, Mongolen, Tataren en Ottomanen passeren de revue, maar ook gastarbeiders, architecten en imams. De reis loopt van de Kaukasus en Al-Andalus via de Wolga-regio en de Balkan naar West-Europa. Moskeeën ontstaan uit handel en verovering, uit koloniale ontmoetingen en naoorlogse migratie, maar evenzeer uit buurtinitiatieven en stedelijke planning. Een Parijse monumentale moskee, een omgebouwde synagoge in Den Haag en een duurzaam ontworpen moskee in Cambridge: telkens blijkt de moskee een spiegel van zijn tijd. Stoppelenburg schrijft met historisch oog en culturele gevoeligheid over conflicten en controverses en over alledaagse normaliteit. Het boek besluit met een nuchtere blik vooruit: hoe migratie, demografie en identiteitsvorming de moskee van morgen zullen beïnvloeden. Moskeeën in Europa is een uitnodiging om anders naar ons continent en ons cultureel erfgoed te kijken.

Donald Trump en zijn 43 voorgangers langs de meetlat gelegd. Niets menselijks is de Amerikaanse presidenten vreemd. Hij werd uitgemaakt voor alles wat lelijk is: Donald Trump. Een racist was hij, een vrouwenhater, een pathologische leugenaar, een bedrieger, een narcist, rijp voor therapie, kortom: volkomen ongeschikt als president van de Verenigde Staten. Al die kwalificaties kwamen niet eens van de democraten, maar van prominente republikeinse partijgenoten als Mitt Romney, Ted Cruz en Jeb Bush, in de aanloop naar de voorverkiezingen van 2016. En de aantijgingen blijken stuk voor stuk nog te kloppen ook, en het zijn er zeker niet minder geworden in de afgelopen vier jaar. Maar hoe uniek is Donald Trump? In zijn speurtocht door de Amerikaanse presidentiële geschiedenis wordt het Peter van der Heiden al snel duidelijk dat veel van Trumps voorgangers verre van onschuldig waren. Een discutabele omgang met vrouwen, een wat al te losse verhouding tot de waarheid en een flinke dosis racisme blijken eerder regel dan uitzondering onder de presidenten van de Verenigde Staten. Alle 44 samen vormen de Amerikaanse presidenten een rariteitenkabinet om je vingers bij af te likken.

7 oktober 2023 was voor veel mensen de dag waarop de wereld veranderde. Zo ook voor Natascha van Weezel. In haar door de Holocaust getekende familiegeschiedenis werd Israël altijd gezien als verzekeringspolis, een veilige uitwijkmogelijkheid voor áls het in Europa weer mis mocht gaan. Nu twijfelt ze aan haar liefde voor het land onder Netanyahus heerschappij, en bloedt haar hart ook voor de vele doden in Gaza. Wat doet het met je als je moet huilen om die gruwelijk wrede oorlog, maar tegelijk niet vindt dat Israël als land moet worden opgedoekt? In de huidige gepolariseerde werkelijkheid word je haast gedwongen om óf voor Israël, óf voor Palestina te kiezen. Natascha zoekt steeds weer naar een verbindende positie in het midden. In dit essay stelt ze de vraag: kan een middenpositie ook radicaal zijn, een constructieve kracht die bijdraagt aan verbetering? De positie tussen twee vuren heeft zijn prijs, Natascha kwam in aanraking met heftig antisemitisme, ontving bedreigingen en verloor vriendschappen. Maar er is voor haar geen andere weg: ze blijft streven naar wederzijds begrip, naar het erkennen van elkaars menselijkheid en benadrukt het belang van de zachte krachten in een harde oorlog.

26 september 1781. Inwoners van de Republiek zijn in rep en roer. Die nacht is het pamflet Aan het volk van Nederland verspreid: een aanklacht tegen de schrijnende ongelijkheid, voortwoekerende corruptie en ondemocratische macht van de Oranjes. Het schotschrift is de aanstoot tot de Patriottenstrijd, die nog altijd als beginpunt van onze huidige democratie gezien kan worden. Pas een ruime eeuw later wordt duidelijk wie de auteur van het explosieve pamflet was: Joan Derk van der Capellen. In De Burgerbaron vertelt Luc Panhuysen het opzienbarende en vaak vergeten verhaal van de Overijsselse edelman. Hij neemt de lezer mee naar een tijd waarin het volk ver buiten de politiek werd gehouden, regenten zich in achterkamertjes verschansten en conflicten niet zelden in de doofpot belandden. Zoals alleen hij dat kan, wekt Panhuysen Joan Derk tot leven en laat hij zien hoe één man de geschiedenis eigenhandig een democratischere kant op stuurde.

De Europese integratie nam een vlucht met de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) in 1950. Maar waarom gebeurde dat juist toen? En waarom op die manier? Om deze vragen te beantwoorden gaat Mathieu Segers terug in de tijd, op zoek naar een fenomeen dat toen nog een idee uit de toekomst was. Aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog ontsprong uit de dreiging van een groot naderend onheil een ideeënstroom, die na een meanderend begin steeds wilder werd en uiteindelijk met de EGKS in 1950 gekanaliseerd kon worden. De hoofdrolspelers zijn de centrale figuren in het denken, de politiek en het beleid met betrekking tot Europa. Omdat we velen ervan niet (meer) kennen, bevat het verhaal hierdoor ook de verborgen geschiedenis van het ontstaan van een wijdvertakte, meestal informele trans-Atlantische gemeenschap die zo invloedrijk werd dat zij de ontwikkelingen van het naoorlogse Westen stuurde. Met grote eruditie en in zijn volle breedte en diepte vertelt Segers het onbekende verhaal van de ontstaansgeschiedenis van de Europese integratie, in een tour de force die politieke, diplomatieke, economische, culturele en contemporaine geschiedenis met elkaar verbindt. Mathieu Segers (1976-2023) was hoogleraar eigentijdse Europese geschiedenis en Europese integratie aan de Universiteit van Maastricht, columnist van Het Financieele Dagblad en De Groene Amsterdammer en veelgevraagd commentator in de media. Eerder verschenen van zijn hand Waagstuk Europa (2014) en Europa en de terugkeer van de geschiedenis (2016). Reis naar het continent (6de druk) werd bekroond met de PrinsjesBoekenPrijs als beste politieke boek van 2013.

Een geopolitieke speler worden op het wereldtoneel, dat is het streven van de Europese Unie. Maar wat is geopolitiek eigenlijk? En kan de Europese Unie haar torenhoge ambities wel waarmaken, of getuigen ze van hoogmoed? Is ze in staat haar vaak hopeloze interne verdeeldheid te overwinnen om een gemeenschappelijk geopolitiek belang te formuleren? Is ze bereid economische belangen ondergeschikt te maken aan strategische? Dreigt ze zich niet te vertillen aan de beloofde geografische uitbreiding met Oekraïne en vele andere Oost-Europese landen? Kan de Europese Unie zich in een steeds grimmiger wereld zelfstandig verdedigen of is ze zonder Amerikaanse steun machteloos? Wat zijn de geopolitieke belangen die op het spel staan in de relatie van de Europese Unie met Rusland, Afrika, China en de Verenigde Staten? Tom de Bruijn gaat in op al deze kritische maar pertinente vragen, waar hij in de praktijk zelf nauw bij betrokken was. Vanuit historisch en persoonlijk perspectief laat hij zien dat de Europese Unie niet in de wieg is gelegd voor geopolitiek en welke obstakels moeten worden opgeruimd wil ze een geloofwaardige en doortastende politieke grootmacht worden.

Moderne wapens, internationale conflicten en toenemend wantrouwen vormden aan het einde van de negentiende eeuw een gevaarlijk huwelijk. Om die dreigende geweldsspiraal te beteugelen kwam in 1899 en 1907 een bont gezelschap van diplomaten, juristen en activisten bijeen in Den Haag. Op twee internationale vredesconferenties werkten zij aan verdragen en organisaties die tot een vreedzamere wereld moesten leiden. In grootsheid en ambitie waren de conferenties ongeëvenaard voor even was Den Haag het centrum van de wereld. Aan de hand van sleutelfiguren als de beroemde vredesactivist Bertha von Suttner en de trotse Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Willem Hendrik de Beaufort, vertelt BenjaminDuerr het verhaal van de twee geruchtmakende conferenties. Hij laat zien hoe zij streden voor ontwapening, regels in tijden van oorlog en de oprichting van internationale rechtbanken, maar ook hoe hun idealisme botste met de realpolitik van grootmachten. Na twee wereldoorlogen bestempelden velen de Haagse conferenties als mislukt, maar in De droom van Den Haag laat Duerr met overtuiging zien dat hier het fundament werd gelegd voor de wereldorde van vandaag

In Stem op een vrouw vertelt Devika Partiman over een strijd voor politieke gelijkheid die al meer dan honderdvijftig jaar duurt. Ze geeft onverwachte voorbeelden van geslaagde representatie in de geschiedenis, en biedt een antwoord op de vraag wat representatie kan betekenen. Moet elke vrouw in de politiek een strijder voor vrouwenrechten zijn? Of is haar aanwezigheid – Caroline van der Plas, Georgia Meloni, Margaret Thatcher – op zich al waardevol? Partiman toont aan dat er valse representatie bestaat, zoals op de kieslijst van de VVD, maar beargumenteert ook dat alle vormen van representatie uitmaken, zelfs als die niet direct aansluiten bij feministische idealen. ‘Het gaat om de kwaliteit.’ Partiman moest het argument zo vaak aanhoren dat ze zeven jaar geleden besloot de stichting en actiegroep Stem op een Vrouw op te richten. Maar de kwaliteitsdrogreden weergalmt nog steeds, in online haat en in de zogenoemde glazen klif. In haar essay ontleedt Partiman deze fenomenen, en stelt ze de vraag: is de omgang met vrouwen in de politiek wel werkelijk veranderd sinds de eerste vrouw in Nederland politiek actief werd?

In het najaar van 2007 wordt Mart de Kruif gevraagd om als generaal-majoor de leiding op zich te nemen van de International Security Assistance Force (ISAF) in Zuid-Afghanistan. Voor Nederland bestaat Afghanistan op dat moment vooral uit Uruzgan, waar een Nederlandse taskforce is gelegerd, maar dat is slechts een kleine provincie in een uitgestrekt gebied waar uiteindelijk 45.000 militairen uit 24 landen actief zullen zijn. De Kruif zegt ‘ja’, maar pas daarna dringt tot hem door hoe enorm de taak is die hij op zich heeft genomen. Een jaar lang verblijft hij in een prachtig maar verscheurd land. Het is een ervaring die hem definitief zal veranderen, als militair en als mens. In dit boek probeert hij deze ervaring invoelbaar te maken: ‘Het is de wereld zoals ik die heb beleefd, gezien, gevoeld, geroken en gehoord. Van de oneindige intensiteit van het zonlicht tot de in de zintuigen gebrande geur van het hospitaal. De stank van zweet vermengd met de zoetheid van vers fruit. De doodsangst in de ogen van een collega en de humor die ons overeind hield.’ Zandhappen is een persoonlijke getuigenis over kameraadschap en rivaliteit, verantwoordelijkheid en faalangst, internationale samenwerking en onderling onbegrip. Mart de Kruif (1958) is voormalig commandant Landstrijdkrachten. Als militair diende hij 39 jaar in de Koude Oorlog en in missies. Momenteel is hij programmamanager van de Stichting Coördinatie 75 jaar Vrijheid en voorzitter van de organisatie van de Invictus Games 2020.

EEN OUDE GRIEKSE WIJSHEID LUIDT DAT IN OORLOGEN DE WAARHEID ALS EERSTE SNEUVELT. WIE DIT BOEK LEEST, WEET DAT NEDERLAND HIEROP GEEN UITZONDERING IS. Afgelopen decennia was ons land op allerlei manieren betrokken bij de door de VS uitgeroepen Oorlog tegen het Terrorisme. Operatie oppoets toont dat, steeds opnieuw, de Nederlandse regering propaganda gebruikte om dit te rechtvaardigen. Aan bod komen de leugens en misleiding over massavernietigingswapens in Irak, behandeling van gevangenen in Afghanistan, steun aan gewapende groepen in Syrië en luchtaanvallen tegen Islamitische Staat. Opgepoetste verhalen ontnamen het parlement en de bevolking jarenlang het zicht op een rauwe oorlogsrealiteit, waarvan burgers in verre landen, maar ook onze democratie slachtoffer werden. Maar het boek laat ook zien dat kritische journalisten, Tweede Kamerleden en onderzoekers soms in staat waren de Haagse, papieren werkelijkheden effectief te bestrijden.

Publieke onvrede woekert al tientallen jaren, maar kiezers in de westelijke wereld slaan nu massaal rechtsaf. Ze hebben genoeg van jarenlange ongeregelde immigratie, vooral vanuit het Nabije Oosten en uit Afrika. Overmatige immigratie zet de verzorgingsstaat onder druk. Veiligheid en welvaart staan op het spel, de samenhang in de samenleving verdwijnt. Eppink beschrijft in rake, heldere taal wat er zich in de achterkamers van de rechtse wind afspeelt. Hij volgt de politieke omwenteling al decennialang van binnenuit, als journalist, als politicus en als politiek adviseur: in Brussel, Straatsburg, Den Haag en New York. In ‘RECHTSOMKEERT’ maakt Eppink een unieke reis door de geschiedenis van het heden, door Europa en vooral door Nederland. Wie zijn de kopstukken op rechts; wie is succesvol en wie niet? Waarom haakt links volledig af? En: wát te doen? Wat nu nog vooral een kiezersopstand is, kan immers ontaarden in een revolutie op straat – de voortekenen zijn er al. Derk Jan Eppink (1958) studeerde rechten in Amsterdam, werkte als journalist in Nederland en België en als columnist in de Verenigde Staten. Hij was politiek adviseur van Europees commissaris Frits Bolkestein, was lid van het Europees Parlement, en recentelijk van de Tweede Kamer.

Elke periode in onze geschiedenis kent haar eigen beperkingen, vergezichten en ook idealen. Ons ideaal is te komen tot een multiculturele samenleving die ook daadwerkelijk als zodanig functioneert. Daartoe zullen we oplossingen moeten zoeken voor de problemen die zich voordoen op plekken waar de Nederlandse cultuur dreigt ondergesneeuwd te raken door islamitische invloeden. Een volk zonder bewust beleefde identiteit ontaardt op den duur in een verzameling mensen waarbinnen de samenhang verdwijnt. Een krachteloos volk, zonder gemeenschappelijke idealen, zonder een stelsel van normen en waarden. Met zo’n volk loopt het uiteindelijk niet goed af. Bewust beleefde Nederlandse identiteit, opkomen voor essentiële normen en waarden, in debat gaan met hen die daar een andere mening over hebben, daarover gaat dit boek. Ik hoop dat het aanzet tot nadenken en tot actieve deelname aan het maatschappelijke en politieke debat, opdat de multiculturele samenleving inhoud en vorm krijgt. Het woord als wapen, daarmee moeten we het in de moderniteit doen en op termijn zal dat een respectvol, liefdevol en buitengewoon effectief wapen blijken te zijn! Dit boek is oorspronkelijk verschenen in 2001, als reactie op Fortuyns boek 'Tegen de islamisering van onze cultuur. Nederlandse identiteit als fundament' uit 1997. In 2021 is het opnieuw uitgegeven door Vesper Publishing, voorzien van een nieuw voorwoord door opiniemaker Afshin Ellian.

De SED, de ‘leidende partij’ van de DDR, wilde na de oorlog het oosten van Duitsland omturnen tot een ideale socialistische maatschappij. Kritische denkers verzetten zich tegen haar strakke koers en droomden van een ‘democratisch-socialistisch alternatief’. Vele gewone Oost-Duitsers daarentegen keken eind jaren 80 vol verwachting naar het Westen. Na de Duitse eenmaking wilden West-Duitse elites het oosten van Duitsland omkneden tot een verlengstuk van de Bondsrepubliek zonder rekening te houden met de regionale gevoeligheden. Het transformatieproces leidde tot verbetering van de infrastructuur, maar ook tot afbouw van de industrie en massale werkloosheid. ‘Ostalgie’, heimwee naar de DDR, bracht heel wat Oost-Duitsers ertoe een stem uit te brengen op de PDS, en later Die Linke, de erfgenamen van de SED. Liberaal migratiebeleid vanaf 2015 gaf Oost-Duitsers het gevoel een ‘tweede keer’ benadeeld te worden. De rechts-radicale Alternative für Deutschland (AfD) kaapte veel stemmen van Die Linke weg en vreet ook het politieke centrum aan. De ‘Brandmauer’ moet haar machtsdeelname verhinderen, maar wankelt in de Oost-Duitse deelstaten waar die partij gemiddeld 30 procent haalt. DDR-nostalgie is niet langer ‘links’, maar kleurt nu ook ‘rechts’. De beweging is ingezet van links naar rechts, en toch is Die Linke alweer aan een inhaaloperatie bezig. De partij van dissidente Sahra Wagenknecht schommelt dan weer tussen links en rechts. In Van links naar rechts onderzoekt Duitslandkenner Dirk Rochtus hoe kritische denkers en gewone burgers in de DDR en later Oost-Duitsland gereageerd hebben op ‘bevoogding’ door de respectievelijke elites en hoe zich dat alles ook vertaald heeft in stemgedrag voor radicale partijen van links en rechts.

Wie de politieke dynamiek in Den Haag van een afstand bekijkt, ziet dat het Nederlandse regeringsbeleid een opmerkelijk constante lijn vertoont. Dat heeft te maken met de Europese Unie, waar veel van het beleid al is voorgekookt, al dan niet in overeenstemming met wereldwijde afspraken met het World Economic Forum, Bilderberg en verschillende invloedrijke denktanks. Tijdens en na regeringswisselingen gaat het besturen van Nederland achter de schermen dus door op de eenmaal ingeslagen weg. Of het nu gaat om belangrijke milieu- en klimaatafspraken, vluchtelingenbeleid, wettelijke bepalingen of vooraf vastgestelde doelen. Zelfs grote politieke verschuivingen of kabinetscrisissen hebben daardoor nauwelijks effect op het lopende beleid. De ultieme paradox hiervan zagen we bij de formatie van het kabinet-Schoof, waarbij niet een gekozen volksvertegenwoordiger, maar een partijloze oud-topambtenaar als premier werd aangesteld. Het was het zichtbare bewijs dat de scheidslijn tussen politieke macht en ambtelijke sturing definitief is vervaagd.

'De vorst' is Niccolò Machiavelli's tijdloze meesterwerk over macht, leiderschap en staatsmanschap. Geschreven in het begin van de zestiende eeuw, biedt dit invloedrijke werk een ongekend realistische blik op de politieke werkelijkheid. Machiavelli onderzoekt hoe een heerser zijn positie kan verwerven, behouden en versterken, waarbij hij pragmatisme boven idealisme plaatst. Zijn scherpe analyses van ambitie, strategie, oorlog, diplomatie en menselijke natuur maken 'De vorst' tot een van de meest besproken politieke werken uit de geschiedenis. De beroemde vraag of het doel de middelen heiligt klinkt nog altijd door in de hedendaagse politiek, het bedrijfsleven en het openbare bestuur. Vijf eeuwen na verschijnen blijft dit klassieke werk een onmisbare gids voor iedereen die de dynamiek van macht, invloed en leiderschap wil begrijpen. Een uitdagende en fascinerende klassieker die uitnodigt tot nadenken én debat.

De liberale wereldorde die na de Tweede Wereldoorlog is ontstaan valt uiteen. Samenwerking maakt plaats voor rivaliteit en conflict, en wereldwijde normen eroderen. Wat hierna komt, zal de rest van de eeuw bepalen. De zoektocht naar een nieuw mondiaal raamwerk is begonnen, een herijking van de machtsverhoudingen. In Driehoek van macht betoogt de Finse president Alexander Stubb dat we een scharniermoment in de geschiedenis meemaken, vergelijkbaar met 1918, 1945 of 1989. Er tekent zich een nieuw internationaal systeem af, gedreven door drie grote krachten: het mondiale Westen, het mondiale Oosten en het mondiale Zuiden. In het middelpunt staat de oplopende concurrentie tussen de Verenigde Staten en China. Beide proberen bilaterale deals en regionale allianties te smeden; maar uiteindelijk zal het mondiale Zuiden bepalen of de toekomst richting samenwerking of versnippering kantelt. Puttend uit decennia in de voorste linies van de diplomatie doet Stubb een bevlogen oproep tot waardengedreven realisme en principiële buitenlandse politiek. Tegelijk waarschuwt hij dat het Westen zijn positie in de wereld zal verspelen als het niet leert luisteren.

Wim Thomassen (1909-2001) is het bekendst als burgemeester van Rotterdam, het hoogtepunt van zijn imposante burgemeesterscarrière. Tijdens zijn opleiding tot werktuigbouwkundige sloot hij zich aan bij de socialistische jeugdbeweging AJC. In 1946 was hij een van de oprichters van de PvdA en de eerste secretaris van die partij. Zijn rol als militair commissaris in de Zaanstreek was de opmaat naar het burgemeesterschap van Zaandam in 1948. In het rooie Zaandam ging hij het gevecht aan met de communisten.Na Enschede werd Thomassen in 1965 benoemd tot burgemeester van Rotterdam, de laatste burgemeester die de haven in zijn portefeuille had. Ondanks pogingen van vooral Nieuw links in de PvdA om hem weg te zetten als een rooie regent, bleef Wim Thomassen een standvastige sociaaldemocraat die eigenzinnig zijn koers bepaalde en zich niet van de wijs liet brengen door actiegroepen en partijbesturen. Wim Thomassen was een drijver die met het hart op de tong fanatiek op zijn doel afging. Zonder twijfel was hij een van de meest spraakmakende burgemeesters van de vorige eeuw. Klaas Tammes (1948) is sociaal geograaf en oud-burgemeester van Lienden, Heteren (wnd.) en Buren. Als burgemeestersbiograaf schreef hij eerder de biografieën van onder meer L.R.J. ridder van Rappard, Hans Gruijters en Molly Geertsema. Over Een verdwaalde intellectueel: ‘Tammes maakt Gruijters menselijk.’ NRC ‘De vele sappige anekdotes doen hun werk.’ de Volkskrant Over Verlicht liberaal in driedelig grijs: ‘Een prettig leesbaar boek over het leven van Molly Geertsema. Klaas Tammes geeft een lange opsomming van incidenten waar menig bestuurder anno 2024 zwetend wakker van zou worden.’ Het Financieele Dagblad

Wat als vrijheid niet begint bij de overheid, maar bij onszelf? We spreken graag over vrijheid alsof het vanzelfsprekend is. Alsof vrijheid vooral betekent dat niemand zich met jou bemoeit. Maar in een samenleving waarin alles met alles verbonden is, rijst een ongemakkelijke vraag: kun je zelf vrij zijn zonder de vrijheid van een ander te raken? In dit boek onderzoekt Peter het liberalisme opnieuw, vanuit één eenvoudige maar verstrekkende gedachte: vrijheid is niet alleen iets dat je opeist, maar ook iets dat je geeft. Vanuit die gedachte kijkt hij met een frisse blik naar politiek, samenleving en alledaagse keuzes. Zo ontstaat een nieuw perspectief op liberalisme: niet als ieder voor zich, maar als een samenleving waarin burgers elkaar de ruimte geven om zichzelf te zijn, talenten te ontdekken en zich te ontwikkelen. De enige echte vrijheid is de vrijheid die je krijgt van een ander.

Guillaume Groen van Prinsterer: een invloedrijk politicus, vooraanstaand historicus, bevlogen christen en een persoonlijkheid die tot de verbeelding blijft spreken. Wat maakte hem zo onvergetelijk? In deze biografie beschrijft Roel Kuiper de nauwe band tussen de innerlijke overtuigingen en het publiek optreden van Groen van Prinsterer. Zijn opvoeding en bekering, zijn huwelijk met Betsy van der Hoop en zijn vriendschappen komen aan de orde, maar ook zijn publieke optreden in de Tweede Kamer, zijn betrekkingen aan het koninklijk hof en zijn kerkelijke standpunten. Groen was een kind in het geloof, maar schreef als een geleerde. Zijn belangrijkste boeken en ideeën worden in dit boek behandeld. In het betrekkelijke isolement van zijn levensavond heeft hij nog eenmaal opengelegd wat de motivatie was die hem dreef.

Voormalig KGB’er Poetin houdt Rusland al een kwarteeuw in een ijzeren greep door keihard af te rekenen met iedere Kremlincriticus. De journaliste Anna Politkovskaja, de ex-spion Aleksandr Litvinenko, de belastingjurist Sergei Magnitski, Jeltsins ‘kroonprins’ Boris Nemtsov, allemaal stonden ze Poetins corrupte en oorlogszuchtige bewind in de weg en moesten dit met hun leven bekopen. Westerse leiders sloten ondertussen de ogen voor Poetins misdaden, ten gunste van het zakendoen met Rusland. En dan hebben we ook nog Wagnerbaas Jevgeni Prigozjin die Poetin in 2023 bijna ten val bracht. Rusland-expert en journalist Helga Salemon laat de lezer in Poetins Rusland in vijf moorden van dichtbij kennis maken met de werking van Poetins duistere systeem. Hoe werden deze vijf spraakmakende politieke moorden precies uitgevoerd, wie waren de daders en hoe hangen de moorden samen met het Poetinregime en de oorlog in Oekraïne? Helga Salemon is journalist, analist en tv- en radiocommentator. Ze specialiseert zich in Rusland en de voormalige Sovjet-Unie. Op een heldere en onderhoudende manier probeert ze de voor ons vaak ondoorgrondelijke Russische werkelijkheid in Poetins Rusland begrijpelijk te maken. In 2019 verscheen bij uitgeverij Pegasus haar boek Russische Ravage.

In Moskeeën in Europa voert Dirk-Jan Stoppelenburg de lezer langs dertien eeuwen moskeebouw in Europa. Van de vroegste moskee in Derbent (734) tot de moderne moskeeën van nu. Omajjaden, Mongolen, Tataren en Ottomanen passeren de revue, maar ook gastarbeiders, architecten en imams. De reis loopt van de Kaukasus en Al-Andalus via de Wolga-regio en de Balkan naar West-Europa. Moskeeën ontstaan uit handel en verovering, uit koloniale ontmoetingen en naoorlogse migratie, maar evenzeer uit buurtinitiatieven en stedelijke planning. Een Parijse monumentale moskee, een omgebouwde synagoge in Den Haag en een duurzaam ontworpen moskee in Cambridge: telkens blijkt de moskee een spiegel van zijn tijd. Stoppelenburg schrijft met historisch oog en culturele gevoeligheid over conflicten en controverses en over alledaagse normaliteit. Het boek besluit met een nuchtere blik vooruit: hoe migratie, demografie en identiteitsvorming de moskee van morgen zullen beïnvloeden. Moskeeën in Europa is een uitnodiging om anders naar ons continent en ons cultureel erfgoed te kijken.

DE VERANDERENDE WERELDORDE IN 20 GESPREKKEN De wereld verandert razendsnel. In de Koude Oorlog bepaalden de Verenigde Staten en Rusland de internationale verhoudingen. Nu zijn er vele krachten die het geopolitieke speelveld beheersen. Om daar een scherp beeld van te vormen is het belangrijk je te verdiepen in de diverse spelers op dit veld. Niet alleen de hoofd rolspelers: China, de VS, Europa, India en Rusland, ook vele andere actoren spelen een grote rol. In Het Grote Geopolitieke Schaakspel gaat historicus en geschiedenis docent Christiaan Hoekstra in gesprek met twintig geopolitieke experts, met elk hun eigen invalshoek. Zo schetst hij een panorama voor een ieder die de huidige geopolitieke veranderingen beter wil begrijpen. Wil je leren simultaan schaken op geopolitiek niveau, dan is deze bundel een absolute must. Hoekstra sprak daarvoor met: Jan van der Putten, Fred Sengers, Henk Schulte Nordholt, Frans-Paul van der Putten, Tycho van der Hoog, Fons Stoelinga, Marc Jansen, Ian Buruma, Geert Mak, Anthony Tucker-Jones, Willem Post, Floris van de Vooren, Jonathan Holslag, Rob de Wijk, Tom de Bruijn, Benjamin Duerr, Ben Knapen, Jaap de Haan, Albert Kersten en Joris Voorhoeve. Christiaan Hoekstra (1989) studeerde cum laude af in moderne geschiedenis aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Hij is historicus en docent geschiedenis in het middelbaar onderwijs in Den Haag. Verder schrijft hij regelmatig artikelen voor verschillende gerenommeerde kranten en magazines.

EEN UNIEK KIJKJE IN DE BESLOTEN MOLUKSE GEMEENSCHAP De kleine Dickie Leatemia stapte in 1951 aan boord van een groot schip dat hem naar het verre Nederland zou brengen. De brutale en eigenzinnige Dickie groeide op kamp Wilgenhof op tussen de Zeeuwse kinderen. Na de verhuizing van het gezin naar Capelle aan den IJssel, probeerde hij te ontsnappen aan de benauwende Molukse gemeenschap. Maar Dickie heeft zijn afkomst nooit verloochend. ‘Hoewel ik mij als een buitenstaander gedroeg, heb ik lichaam ik tegen wil en dank de getroebleerde geschiedenis van de Molukkers in Nederland.’ In Beats van mijn bestaan deelt Dickie Leatemia zijn kritische en tegelijk liefdevolle visie op de Molukse gemeenschap. Hij vertelt over zijn frustraties en het geweld van de tweede generatie, maar vergeet de vrolijke verhalen over zijn wilde jaren niet. Dickie vertelt zijn verhaal op zijn eigen manier: eigenzinnig en ruimdenkend. Rotterdammer Leatemia verbindt Molukse verhalen met universele thema’s als verlies, verzet en verzoening. ‘Ik spreek me uit over kwesties die de meeste Molukkers liever met de mantel der liefde bedekken. Ze zwijgen. Ik hou mijn mond niet.’ Dickie Leatemia (Tjimahi, Indonesië, 1949) is een veelzijdig kunstenaar, cultureel ondernemer en non-conformistisch erfgoeddrager.

Wat als de democratie nog wel werkt, maar niet meer vertegenwoordigt? In Wij, de Vertegenwoordigden fileert Rubèn Cottenjé het politieke systeem zoals we het kennen. Verkiezingen, partijen en compromissen lijken keuze te bieden, maar verbergen een structuur waarin de stem van de burger steeds verder wordt gefilterd. Met scherpe analyses en heldere taal toont dit boek hoe particratie, afstand en stilstand het democratisch evenwicht hebben verschoven. Tegelijk reikt het een vernieuwend model aan, waarin de vertegenwoordiger opnieuw centraal staat, referenda functioneren als correctie en technologie directe betrokkenheid mogelijk maakt. Dit is geen afrekening met democratie, maar een herdenken ervan. Voor lezers die willen begrijpen waarom het systeem vastloopt én hoe het anders kan. Een prikkelend en toegankelijk manifest dat de lezer uitdaagt om opnieuw na te denken over macht, inspraak en vertegenwoordiging.

Het Communistisch Manifest, geschreven door Karl Marx en Friedrich Engels, behoort tot de meest invloedrijke politieke teksten uit de moderne geschiedenis. In dit baanbrekende werk analyseren zij de opkomst van het kapitalisme, de dynamiek van klassenstrijd en de krachten die maatschappelijke verandering sturen. Deze verrijkte en zorgvuldig samengestelde editie biedt meer dan alleen de oorspronkelijke tekst. Met een heldere inleiding, biografische context, een historische chronologie en een verdiepend essay krijgen zowel nieuwe lezers als ervaren lezers een rijker en genuanceerder inzicht in de ideeën en de impact van dit klassieke werk. Meer dan anderhalve eeuw na publicatie blijft het manifest verrassend actueel. Thema’s zoals economische ongelijkheid, globalisering, arbeidsverhoudingen en politieke macht staan nog steeds centraal in het hedendaagse debat. Juist daarom vormt dit boek niet alleen een historisch document, maar ook een krachtig instrument om de wereld van vandaag beter te begrijpen. Lees het, herlees het en ontdek waarom dit werk generaties heeft beïnvloed — en nog steeds relevant is. Bestel vandaag nog jouw exemplaar.

TUSSEN CEL EN ZIEL Wie zorgt voor de ziel achter de muren van justitie? Wat betekent geestelijke verzorging voor moslimgedetineerden in Nederland? En welke rol vervult de imam binnen een institutionele context waarin religie, beleid en samenleving elkaar raken? Dit boek biedt een diepgaande en scherpzinnige analyse van de ontwikkeling van islamitische geestelijke verzorging binnen penitentiaire inrichtingen en geldt als de eerste veldstudie op dit gebied in Nederland. Het laat zien hoe de behoefte aan religieuze begeleiding binnen het gevangeniswezen heeft geleid tot nieuwe vormen van institutionalisering en professionalisering. Tegen de achtergrond van maatschappelijke en politieke debatten over integratie, representatie en religieus beleid onderzoekt deze studie de positie van de imam als geestelijk verzorger en de daarbij vereiste competenties. Opvallend is dat tot op heden geen vergelijkbare studies zijn verricht naar de geestelijke verzorging van moslimgedetineerden. Dit werk toont aan dat de centrale inzichten en bevindingen uit 1997, ook anno 2026, niets aan actualiteit hebben verloren.

Een leerling-journalist krijgt de opdracht van zijn redacteur om te onderzoeken wie Klaus Schwab is. Daarmee begint een zoektocht van een halve eeuw. Het lijkt wel of de mysterieuze Schwab, de oprichter van het World Economic Forum (WEF), telkens weer betrokken is bij gebeurtenissen, die de toekomst van onze wereld bepalen. De journalist onderzoekt onder andere de Europese Eenwording, de economische crisis in het begin van deze eeuw, het klimaatprobleem, de massa-immigratie en de Corona pandemie. Steeds weer komt hij bij het onderzoek Schwab en het WEF tegen, die de hand in het spel hebben, samen met Merkel, Bill Gates en Fauci. Staan al die gebeurtenissen los van elkaar of is er een verband? Is het WEF van Klaus Schwab misschien de verbindende factor en de huidige chaos geen toeval? De journalist beschrijft een mogelijk scenario, maar pretendeert niet de waarheid te kennen. Hij geeft ons wel stof tot nadenken, ook over onze wankelende democratie waar overheden de vrijheid van meningsuiting beperken, de enige 'echte waarheid' bepalen en de heersende mening sturen.

De samenhang en wisselwerking tussen technologie, politiek en economie is vandaag de dag een uiterst relevant thema. In de negentiende eeuw was de telegrafie een revolutionaire technologie die tijd en ruimte wist te overbruggen, markten ingrijpend transformeerde en nieuwe elektronische publieke ruimten creëerde. In zijn proefschrift onderzoekt Fons Borm de adoptie van de telegrafie in Nederland en Nederlands-Indië tussen 1845 en 1914, en laat hij zien hoe technologie, politiek en economie in deze periode onlosmakelijk met elkaar verweven raakten. Aan de hand van uitgebreide gereconstrueerde datareeksen, ruimtelijke zones en ontwikkelingsfasen wordt duidelijk hoe sterk het gebruik van telegrafie varieerde, hoe liberale politieke ingrepen – zoals de Telegraafwet van Thorbecke – en staatsinvesteringen de groei stimuleerden, en hoe telegrafie onderdeel werd van het parlementaire debat, internationale diplomatie en geopolitieke spanningen in zowel Europa als Azië. Borm toont aan dat telegrafie niet alleen een technologische innovatie was, maar ook een politiek instrument voor natie- en staatsvorming, koloniale machtsuitoefening én een economische motor die markten integreerde en nieuwe vormen van bedrijfsorganisatie mogelijk maakte. Met concrete businesscases, variërend van spoorwegen tot koloniale handelshuizen, illustreert het proefschrift hoe de telegrafie onmisbaar werd voor de Nederlandse en Nederlands-Indische economie door ‘business built on telegraph’ en hoe zij fungeerde als een ‘tool of empire’. De Nederlandse telegrafie in de periode 1845-1914 laat zien dat de adoptie van technologie sterk door politieke en economische factoren kan worden gestuurd. Dat biedt een belangrijke les uit het verleden voor de toekomst van technologische ontwikkeling.

‘Wij willen onze tegenstanders niet een beetje afbreuk doen of hen een beentje lichten. Wij willen hen enkel maar vernietigen.’ Dit was de officiële toon van de publicaties van Anton Musserts Nederlandsche Nationaal-Socialistische Uitgeverij NENASU. De propagandamachine van de NSB gaf naast de weekkrant Volk en Vaderland boeken, brochures en andere periodieken uit. Mussert verdiende tonnen met zijn uitgeversactiviteiten. Zwarte propaganda laat NSB’ers zelf aan het woord om de politieke geschiedenis van hun beweging en de uitgeverij te schetsen. De honderden citaten van voor- en tegenstanders plaatsen de lezer midden in het politieke debat van de periode tussen 1934 en 1945. Daarbij komen de intriges, belastingontduiking, machtsmisbruik en zelfs zwarte handel in drukpapier aan de orde. Terwijl NSB’ers verzetsstrijders opspoorden en sneuvelden aan het oostfront verschenen verzetskranten op door NENASU verkocht papier. Wat waren de concrete politieke standpunten van Musserts beweging? Hoe antisemitisch was de NSB? Het onderzoek van de schrijver onthult aan de hand van NENASU-publicaties dat de NSB veel radicaler was dan bepaalde moderne historici doen geloven.

Europa speelt niet langer mee op het wereldtoneel. De Europese leiders zijn verdeeld en machteloos, zien zich economisch en technologisch overvleugeld door China, zijn onderworpen aan de grillen van een wispelturige Amerikaanse president. Terwijl de NAVO kraakt in haar voegen, lijkt Oekraïne verloren als het alleen op Europa kan rekenen. De wereldorde van na 1945 is dood en begraven, oordelen waarnemers van de internationale politiek. De plaats van Europa is onzeker, haar leiders tasten in het duister, media en burgers reageren met onrust. Europadeskundige Rolf Falter wil daar perspectief in brengen. Door te kijken naar de recente naoorlogse geschiedenis, laat hij zien hoe Europa in deze positie beland is en welke uitwegen nog denkbaar zijn. De Unie die nooit was verbindt zo historische inzichten met de urgentie van vandaag. Een scherpzinnige gids voor wie de wereld beter wil begrijpen. Waarom is de Unie nooit echt een Unie geworden? En hoe kan Europa zijn zwakheden wegwerken nu het oog in oog staat met oude en nieuwe demonen? Om een antwoord te vinden op die vragen, neemt auteur Rolf Falter de lezer mee naar het naoorlogse Europa. Het continent in puin, niet in staat om zichzelf weer op te bouwen, kon toen alleen herrijzen door de harde maar genereuze hand van Amerika. Daaruit ontstond het unieke en bezielende project van Europese samenwerking, dat aanvankelijk triomfeerde, maar sinds twintig jaar stagneert, en dus weer achteruitgaat. Dat de Europese Unie vandaag de dag op zoveel vlakken schromelijk tekortschiet - een uitgeputte economie, kafkaiaanse regelgeving, een wankele defensie enzovoort - komt omdat het, naast een briljant experiment, evenzeer een bruut machtsspel tussen naties en ego's is. Dat was zo in het verleden, dat is zo vandaag, en dat zal in de toekomst zo blijven. Maar de geschiedenis leert ook dat de EU zich precies in momenten van diepe crisis opnieuw kan uitvinden. Zal de huidige omwenteling het oude continent doen uiteenvallen, of kan Europa zijn verdeeldheid overstijgen?

In Europa kent bijna niemand hem. Toch hoort Harry Hopkins bij de handvol mensen die bepalend waren voor het lot van ons continent en ons land. Hopkins was een voormalige welzijnswerker in de arm-ste buurten van New York. Uiteindelijk werd hij de rechterhand van president Roosevelt, raakte hij bevriend met Churchill en onderhandelde met Stalin. Hij werd de stuwende kracht achter de New Deal en, na 1940, achter het geallieerde bondgenootschap dat uiteindelijk nazi-Duitsland op de knieën kreeg. Het wervelende Wisselwachter gaat over de grote politieke bewegingen van de jaren dertig en veertig. Tegelijk vertelt Geert Mak een intieme geschiedenis van een politieke familie, de vrouwen en mannen die in die jaren het Witte Huis bevolkten. Op ongekende wijze schetst Mak het beeld van een tijd vol dilemma’s over democratie, economie en oorlog. Het zijn vraagstukken die ons maar al te bekend voorkomen.