Vaderlandse geschiedenis

Een meeslepende en actuele cultuurgeschiedenis over Nederland vanaf 1980 tot aan onze coronatijd.Op de drempel van 1980 verscheen Het Ik-tijdperk als kerstspecial van het roemruchte tijdschrift Haagse Post. De tekst sloeg in als een bom. Auteur John Jansen van Galen beschreef hoe Nederland in deze jaren 'een welvarend villadorp' was geworden, waar de inwoners vooral met zichzelf en niet met de samenleving bezig waren. Iedereen - lezers, politici, kunstenaars, reclamemakers, geestelijken, wetenschappers, journalisten - herkende wel iets in het beeld dat Jansen van Galen schetste. En zo werd het Ik-tijdperk een gevleugeld begrip voor een samenleving die de weg kwijt was.Het Ik-Tijdperk zag het levenslicht in een verwarrende tijd. De droom dat de welvaartsgroei van de naoorlogse wederopbouw eeuwig zou duren, spatte in de tweede helft van de jaren zeventig uiteen. De werkloosheid liep op, de economie stortte in, een nieuwe internationale wapenwedloop was in de maak, de grote steden waren vervallen, grote groepen Nederlanders wendden zich teleurgesteld af van de maatschappij, en de politiek had geen idee hoe dat alles op te lossen.En nu, meer dan veertig jaar later, is de verwarring minstens zo groot: de coronapandemie, de klimaatapocalyps, de oorlog in Oekraïne, de polarisering en de wankele participatiesamenleving. Opnieuw staan de samenhang van onze samenleving en de plaats van het individu erin ter discussie. Tegen de achtergrond van deze historische ontwikkelingen nemen Jouke Turpijn en John Jansen van Galen met Wij en het Ik-tijdperk het gevleugelde begrip de maat. Ging het Ik-tijdperk eigenlijk wel ooit voorbij? Wie zijn en waren wij in het Ik-tijdperk? En wat is er uiteindelijk van overgebleven?

Gijsbert Karel graaf van Hogendorp (1762-1834) is een van de belangrijkste staatsmannen die Nederland heeft gekend. Samen met Frans Adam van der Duyn van Maasdam vormde hij, na de bevrijding van de Fransen, het voorlopig bewind. Daarnaast was hij de auctor intellectualis van de eerste Nederlandse grondwet in 1814. Toch is hij bij het grote publiek enigszins vergeten. Hij is in de schaduw komen te staan van die andere grote negentiende-eeuwse staatsman: Johan Rudolf Thorbecke. Dat is jammer, want Hogendorp is een indrukwekkend figuur die leefde in een buitengewoon roerige periode, waarin het ancien régime met horten en stoten plaatsmaakte voor de moderne tijd.Welke politiek-filosofische ideeën streden in die tijd met elkaar? Welke ideeën hield Hogendorp erop na? En hoe is dat terug te zien in de grondwet van 1814, die de basis vormde voor onze huidige grondwet?Alban Mik (1990) promoveert momenteel aan de Universiteit Leiden, waar hij werkt aan een proefschrift over de Nederlandse ‘founding father’ Gijsbert Karel van Hogendorp. Hij debuteerde in 2024 als literair auteur met de verhalenbundel Tegen beter weten in.Over Tegen beter weten in:‘Verhalenbundels, en zeker verhalenbundels van debutanten, vertonen zelden een thematische samenhang zo sterk als in Tegen beter weten in. Mik maakt dat je een wakkere, gretige, op-het-puntje-van-je-stoel-leeshouding krijgt. Elk verhaal maakt benieuwd naar het volgende, naar wat hij nu weer heeft verzonnen.’Judith Eiselin, NRC ••••

Herontdekking van vergeten meesterwerk. Tweede deel van een klassieke familieroman van formaat, breed en meeslepend van opzet, zoals we verder eigenlijk alleen kennen van Louis Couperus. Weinig schrijvers bewegen zich zo moeiteloos tussen wat mensen innerlijk beroert en wat ze uiterlijk met elkaar delen als Herman Robbers. Meer dan honderd jaar later zijn de knap ingevoelde psychologie, de sterke dialogen, het zorgvuldige tijdsbeeld, de handeling die de karakters bijlicht en de tekst tot het eind toe spannend houdt, een grote verrassing. Croes leidt een grote drukkerij die wordt platgelegd door stakingen. Zijn onzelfstandige vrouw Emma wil liever niets van zakelijke zorgen weten en koestert zich in de knusse illusie van een gezin dat leeft in harmonie en economische luxe. Ieder voor zich hebben hun kinderen dromen en verlangens over de toekomst en moeten ze de confrontatie met hun ouders, met de harde werkelijkheid en met zichzelf aangaan. De Amsterdamse grachten tijdens het klassenconflict aan het begin van de vorige eeuw vormen het sfeervolle decor van dit schitterende boek.

De Sikorsky S-51 heeft als eerste helikopter in het naoorlogse Nederlandse burger-luchtvaartregister een uitzonderlijke levensloop gehad. Oorspronkelijk aangekocht ter bestudering van de technische- en bedrijfseconomische aspecten, die het toen nog onbekende en in de kinderschoenen staande vliegen met hefschroefvliegtuigen voor zowel de civiele als de militaire luchtvaart met zich meebracht. Deze PH-HAA en latere "Jezebel" hebben zich op een warme publieke belangstelling mogen verheugen. Dit was een logisch gevolg van een reeks van landelijke demonstraties en experimenten die met deze helikopter werden uitgevoerd. Tijdens het tweede leven als marine hefschroef-vliegtuig (helikopter) oogstte het toestel grote bekendheid tijdens de februari-ramp in Zeeland. Dankzij het operationeel gebruik van dit hefschroefvliegtuig kon in Nederland de basis voor zowel de civiele als de militaire helikoptervliegerij worden opgelegd. De geschiedenis van deze belangwekkende wentelwiek werd voor het eerst in twee afleveringen van het maandblad "Luchtvaart" gepubliceerd. Beide artikelen, maar nu voorzien van meer achtergrondinformatie en bovendien aangevuld met een beschrijving van het ontstaan van de S-51, vormen de inhoud van dit mooie boek.

Er gaat haast geen week voorbij zonder ophef over een spotprent. Dat is niet alleen nu zo. Al zolang de drukkunst bestaat geven tekenaars satirisch commentaar op gebeurtenissen en personen. En al zolang zij dat doen oogsten zij daarmee zowel lof en bewondering als weerzin en zelfs haat. Historicus Henk Slechte verdiept zich al zijn hele leven in de spotprent. In deze rijk geïllustreerde uitgave leidt hij de lezer aan de hand van zo’n 100 spotprenten door de Nederlandse geschiedenis, van 1570 tot nu. Kijkend door de ogen van tijdgenoten verkent Slechte daarbij stijlen en beeldtalen, taboes en controverses – en vragen van goede en slechte smaak. Vierenhalve eeuw publieke opinie in tekeningen, dit is het spotbeeld van onze geschiedenis. 'De honderd prenten die Slechte heeft uitgekozen ("de satirische eredivisie") geven een mooi "spotbeeld van de Nederlandse geschiedenis", zoals hij het noemt. Met de term 'spotbeeld' wil hij aangeven dat satirici zich in die ruim 450 jaar soms over andere actuele zaken opwonden dan wij nu van historisch belang vinden. Doordat Slechte de gekozen prenten steeds met een korte historische uitleg bespreekt, is dat geen probleem, maar een verrijking.' – 4 sterren in NRC 'Door de vele afbeeldingen een levendig boek, met soms opmerkelijke vondsten.' – Historisch Nieuwsblad '... een mooie publicatie die de geschiedenis letterlijk in beeld brengt en laat zien dat de kracht van satire van alle tijden is.' – Tjeerd Royaards, Villamedia 'Henk Slechte toont zich een kenner van zowel de beeldtaal als de historische gebeurtenissen die ten grondslag liggen aan de spotprent. Het boek zit ook vol verrassingen en ontdekkingen, en is daarmee een heerlijk boek, zowel voor wie al een beetje thuis is in het genre als wie er nieuw instapt.' – Daniel R. Horst in Lage Landen '"Laat me niet lachen!" is met onmiskenbaar plezier geschreven door een auteur die van wanten weet. Slechte neemt de lezer bij de hand en voert hem/haar op levendige wijze door zijn prentengalerij. De beproefde formule van het praatje bij het plaatje is vakkundig uitgevoerd en werkt uitstekend, leringen vermaak gaan hand in hand en elke lezer steekt wel wat op van dit boek.' – Sytze van der Veen in De boekenwereld

Wanneer kwamen de Romeinen naar ons land? Waarmee begon de Nederlandse Opstand? Waarom was Nederland in de Eerste Wereldoorlog neutraal? Wie was Willem Drees? Wat is ontzuiling? Dit zijn geschiedenisvragen die pabostudenten moeten kunnen beantwoorden. Om aan een pabo te mogen studeren dient elke student over voldoende beginkennis te bezitten. Daarom wordt de landelijke toelatingstoets geschiedenis afgenomen. De praktijk wijst uit dat trainen in het maken van de toets de kans op slagen aanzienlijk vergroot. Dit boek bevat een uitgebreide hoeveelheid oefen- en proeftoetsen om je gedegen voor te bereiden op de toelatingstoets. De pabotoets geschiedenis haal je zo onderscheidt zich van andere aangeboden leermiddelen door direct in te zetten op het oefenen met de grote hoeveelheid vereiste leerinhouden. Dit boek bevat ruim 400 oefenopgaven. Het eerste deel behandelt de 10 tijdvakken die de basis vormen voor de toelatingstoets. Elk tijdvak start met de bijbehorende leerdoelen en een toelichting op de kernbegrippen. Het tweede deel omvat vijf proeftoetsen, die overeenkomen met de officiële toets. Het grote voordeel is dat je op deze manier efficiënt en effectief per tijdvak aan de slag kunt met de kennis die je nog moet bijspijkeren. Deze tweede, herziene druk is geheel geactualiseerd en voldoet aan de aangepaste eisen voor de pabo, zoals beschreven in het SLO-document 'Handreiking geschiedenis', juli 2014. Alle vragen zijn opgedeeld in toepassings- en beschrijvingsvragen. Alle antwoorden zijn voorzien van meer informatie. Bovendien zijn bij 40 vragen antwoorden met compleet uitgewerkte verklaringen opgenomen. De pabotoets geschiedenis haal je zo is zowel geschikt voor aankomende pabo studenten als studenten die hun kennis ten behoeve van een (kennisbasis)toets willen bijspijkeren. Jan de Bas is docent geschiedenis aan de Hogeschool Inholland. Hij schreef dit boek in samenwerking met een klankbordgroep bestaande uit pabo en mbo docenten. Hij schreef tevens De pabotoets aardrijkskunde haal je zo.

Herontdekking van vergeten meesterwerk. De gelukkige familie is een klassieke familieroman van formaat, breed en meeslepend van opzet, zoals we verder eigenlijk alleen kennen van Louis Couperus. Weinig schrijvers bewegen zich zo moeiteloos tussen wat mensen innerlijk beroert en wat ze uiterlijk met elkaar delen als Herman Robbers. Meer dan honderd jaar later zijn de knap ingevoelde psychologie, de sterke dialogen, het zorgvuldige tijdsbeeld, de handeling die de karakters bijlicht en de tekst tot het eind toe spannend houdt, een grote verrassing. Croes leidt een grote drukkerij die wordt platgelegd door stakingen. Zijn onzelfstandige vrouw Emma wil liever niets van zakelijke zorgen weten en koestert zich in de knusse illusie van een gezin dat leeft in harmonie en economische luxe. Ieder voor zich hebben hun kinderen dromen en verlangens over de toekomst en moeten ze de confrontatie met hun ouders, met de harde werkelijkheid en met zichzelf aangaan. De Amsterdamse grachten tijdens het klassenconflict aan het begin van de vorige eeuw vormen het sfeervolle decor van dit schitterende boek.

Daar waar de raven fluisteren dompelt je onder in het duistere, meeslepende leven van de Bokkenrijders in achttiende-eeuws Hoensbroek. Gebaseerd op historische bronnen en verweven met de ware geschiedenis van deze beruchte bende, neemt Sanna Lugger je mee in een wereld waar honger, armoede en onrecht het dagelijks leven bepalen en de macht van de rijken en de kerk ongenadig heerst. De beruchte familie Ponts, die onder het waakzame oog van de autoriteiten leeft, roept wantrouwen op. Toch is hun trouw aan elkaar onwrikbaar, tot de bende steeds dieper verstrikt raakt in een leven van berovingen, geweld en verraad. Een persoonlijke vete en gerechtelijke vervolging stellen de familie voor onmogelijke keuzes, waarbij een daad van liefde en opoffering gevolgen heeft die veel verder reiken dan iemand op dat moment kan vermoeden. Achter iedere legende schuilen mensen van vlees en bloed, met hun eigen dromen, angsten en geheimen. Daar waar de raven fluisteren is een meeslepende historische roman over familiebanden, opoffering en de verstrekkende gevolgen van keuzes die uit liefde, wanhoop en overlevingsdrang worden gemaakt.

Over Jacob Benckes was weinig bekend en zijn positie op de oorlogsvloot was een mysterie: Hoewel hij geen hoofdofficiersrang had, werd hij drie keer uitgezonden als leider van belangrijke missies. 'Verzwegen zeeheld' werpt nieuw licht op de herovering van Nieuw-Nederland in 1673, het belangrijkste wapenfeit van Jacob Benckes, dat hem in de geschiedschrijving echter nooit is toegekend. Hij is de laatste vertegenwoordiger genoemd van de agressieve Nederlandse zeemacht uit de zeventiende eeuw.Dit boek is geen biografie. Behalve twee portretten, geschilderd door Nicolaes Maes, bleef van zijn persoonlijke leefwereld weinig bewaard. Slechts door het opdiepen van vele veelal zakelijke documenten is zijn levensloop te volgen. Enkele brieven aan zijn opdrachtgevers gunnen ons een kijkje in zijn persoonlijkheid. Hij groeide op als jongste van zeven in een zeemansgezin in het Friese Koudum. Als jongen ging hij al mee naar zee en vanaf zijn negentiende tot zijn zevenentwintigste jaar was hij koopvaardijschipper.Zijn keuze voor de admiraliteit van Amsterdam was geen toeval en Benckes was daar zeker niet de enige officier uit de schippersgemeenschap van de Friese Zuidwesthoek. Opvallend snel viel zijn benoeming tot kapitein-ter-zee. Uiteraard vocht hij in de diverse zeeslagen van zijn tijd, zoals de beroemde Tocht naar Chatham. Door twee missies naar West-Indië is zijn naam voor altijd verbonden aan die contreien. Jacob Benckes sneuvelde in 1677 op het Caribische eilandje Tobago.

In 1878 richtte de Amsterdamse ondernemer Gerrit van Voornveld een ‘fabriek van pepermunt, jujubes en aanverwante artikelen’ op: G. van Voornveld & Co, later afgekort tot VENCO. In de begindagen produceerde het bedrijf voornamelijk pepermunt, maar het waren de dropjes van VENCO die het bedrijf groot maakten. Al snel groeide VENCO uit tot marktleider, wat het tot op de dag van vandaag nog steeds is. Minder bekend is dat VENCO Nederland haar populairste broodbeleg heeft geschonken: hagelslag (1908). Netjes verpakt in kartonnetjes veroverden de zoete korrels een prominente plaats aan de Nederlandse ontbijttafel. Na de oorlog ving het tijdperk van de reclame aan. Drop werd in kleine, handzame en herkenbare rollen verpakt en verkocht in supermarkten, op treinstations en bij benzinepompen. Producten van VENCO lagen overal in het schap, gemakkelijk te herkennen aan de iconische dropletters. Uiteindelijk ging het bedrijf VENCO op in grotere bedrijven, sinds 2012 is het merk onderdeel van snoepgigant Cloetta. In dit boek wordt de geschiedenis beschreven van het bedrijf dat aan de wieg stond van de typisch Hollandse snoepcultuur.

Bekend van tvMet een voorwoord van Daan SchuurmansHet verhaal van Nederland vertelt het verhaal van het land waarin we wonen, vanaf het moment dat de eerste bewoners zich er vestigden. Niet eerder is onze geschiedenis, en hoe die ons heeft gemaakt tot wie we nu zijn, op deze manier verteld.Het verhaal van Nederland vertelt heel toegankelijk de nieuwste wetenschapplijke inzichten over onze geschiedenis. Het is een verhaal over gouden bergen en zwarte bladzijden, en doorkruist alle provincies en alle gelederen van de samenleving. Van De Bello Gallico van Julius Caesar tot de Tachtigjarige Oorlog. Van de Friese koning Radbod tot de Patriottentijd. En van de slavenhandel in de zeventiende eeuw tot aan de strafkolonie in Veenhuizen. · Een spectaculair boek, in kleur en met vele afbeeldingen en kaarten· De meest recente wetenschappelijke inzichten heel begrijpelijk verteld· Overzichtelijke tijdbalken, kaders en rubrieken· Veel aandacht voor onderbelicht gebleven onderwerpen· Voor de lezers van Gouden Jaren en Van Nul Tot Nu· Naast dit boek bestaat Het verhaal van Nederland uit een tiendelige tv-serie, een podcast en een podwalkBoordevol tips om historische plekken te bezoeken: Alkmaar, Anloo, Brielle, Den Haag, Deventer, Dokkum, Hattem, Hoorn, Leiden, Muiden, Nijmegen, Texel, Veenhuizen, Vught, Zuid-Limburg en nog veel meer!'Een lekker boek dat net als de tv-serie een mooi tableau neerzet van de Nederlandse geschiedenis. De hoeveelheid details en kleine feiten is echt prijzenswaardig. Die zetten je ook aan het denken.' NRC Handelsblad 'Onze geschiedenis wordt in dit boek helder en kleurrijk verteld.' Boekhandel Broese, Utrecht'Ik zit keihard te genieten van Het verhaal van Nederland.' Raven van Dorst

Het boek bij de tv-serie Het verhaal van Nederland - AmsterdamHoe is Amsterdam ontstaan? En hoe wist de stad in de zeventiende eeuw uit te groeien tot een van de machtigste steden ter wereld? Het verhaal van Nederland – Amsterdam vertelt hoe een dorpje in een moeras uitgroeide tot de grootste stad van Nederland.Gebaseerd op de nieuwste inzichten van gerenommeerde historici vertelt dit boek bekende én onbekende verhalen over de hoofdstad van Nederland. Over gouden tijden en zwarte bladzijden, over arm en rijk, over hoogmoed en barmhartigheid. Van het Mirakel van Amsterdam tot aanleg van de grachtengordel. Van de sporen van de slavernij tot de Tweede Wereldoorlog. En van Provo en de krakersrellen tot Zwarte Riek en de RoXY.

België 15 januari 2015. In Verviers vallen leden van de Speciale Eenheden binnen in een rijtjeshuis waar drie IS-terroristen broeden op een aanslag. Het vuurgevecht komt een week na de dodelijke aanslag op de redactie van Charlie Hebdo en is het begin van een terreurgolf in België en Frankrijk. In de frontlinie staat hoofdinspecteur Lionel D. van het Speciaal Interventie Eskadron (SIE). Voor het eerst getuigt een lid van het eliteteam van de federale politie over zijn leven en werk. De loodzware opleiding, de inzet op leven en dood, de dagelijkse strijd tegen gangsters en geweldenaars. Hoe zijn gezin hem overeind houdt en hij tijdens de slopende oorlog tegen de terreur opnieuw vader wordt. En hoe de jacht op Abdeslam hem en zijn collega's voorgoed verandert. 'In Verviers begon een oorlog tegen een nieuwe vijand. Die was niet onder de indruk van onze flitsgranaten en machinegeweren.'

Hoe kon een onbeduidend vissersdorpje in krap vier eeuwen uitgroeien tot de belangrijkste stad van de wereld? Kauwend op die vraag kwam schrijver Bas Kok op een karaktertrek die de eerste Amsterdammers al kenmerkte. Een eigenschap die in goed Mokums gogme heet. Gogme verwijst naar de combinatie van slimheid, durf en inlevingsvermogen. Dit boek beschrijft hoe de stad problematische situaties steeds in haar voordeel wist om te buigen. Hoe ze van haar eigen geschiedenis een verkoopverhaal maakte dat erin ging als zoete koek – of zure haring. Mooie verhalen die haven en handel stimuleerden. Ook in de 21e eeuw is Amsterdam een magnetiserende stad, florerend als nooit tevoren. Mede dankzij die ene, bijna ongrijpbare eigenschap: gogme. Deze kroniek van de hoofdstad behelst de complete geschiedenis van Amsterdam van het jaar 1000 tot nu. Want de stad is welbeschouwd ouder dan 750 jaar. Gogme; Hoe Amsterdam een wereldstad werd is de ideale inleiding voor wie Amsterdam wil leren kennen. Voor wie de stad al denkt te kennen is het een hernieuwde kennismaking. Na dit boek kijk je met compleet andere ogen naar datzelfde Amsterdam. Gogme, Hoe Amsterdam een wereldstad werd behandelt bekende en onbekende historische episoden. De historische tijdlijn vanaf het jaar 1000 tot nu, zet tien eeuwen stadsgeschiedenis overzichtelijk op een rij. Wie waren de eerste inwoners van Amsterdam? Is de Dam wel in de Amstel gelegd? En hoe zit het met het kaarsrechte stuk Amstel – is dat gegraven of toch niet? Je leest over het tolprivilege, het Mirakel van 1345 en over de opkomst en ondergang van de Gouden Eeuw. Niet in de laatste plaats is er aandacht voor de ingenieuze wijze waarop Amsterdam zichzelf vanuit de 19e-eeuwse krochten weer naar de meest geliefde steden van de wereld kantelde.

Lange tijd werd de Nederlandse negentiende eeuw simpelweg afgedaan als ‘de vorige eeuw’. Geen eeuw om trots op te zijn of naar om te kijken. Maar sinds de vaak verguisde Bataafs-Franse tijd deel ging uitmaken van een ‘lange’ negentiende eeuw (1795-1914) kreeg die steeds meer een eigen gezicht. De negentiende eeuw wordt hier belicht vanuit politiek-cultureel perspectief, gebruikmakend van wat tijdgenoten vonden. Het gaat dan om grote woorden die destijds in de mond werden genomen als ‘vooruitgang’, ‘democratie’, ‘eigenheid’ en ‘anders-zijn’. Na de Bataafs-Franse tijd en het Verenigd Koninkrijk van Nederland en België komen de revolutiejaren 1830 en 1848 ter sprake. De globalisering van de tweede eeuwhelft roept de vraag op wat het bezit van een immens koloniaal rijk betekende voor Nederland in Europa. De emancipatiegolven van vrouwen, arbeiders en katholieken gaven de laatste decennia kleur. De wentelende eeuw vertelt met superieure kennis het verhaal van deze veelbewogen en veelkantige eeuw, die met het fin de siècle hier juist dynamisch en optimistisch eindigde. Niek van Sas was hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Hij houdt zich vooral bezig met de politiek en cultuur van Nederland en West-Europa van de achttiende tot de twintigste eeuw. Zijn werk werd bekroond met de Prins Bernhard Cultuurfonds Prijs voor de Geesteswetenschappen.

JUBILEUMEDITIE Het was een historische gebeurtenis in 1995, dit jaar dus 25 jaar geleden; de verschijning van Jonathan Israels De Republiek. Dat een buitenlander zo’n boek kon schrijven over onze geschiedenis! Gerenommeerde Nederlandse historici kwamen woorden tekort. “Een magnifiek boek.” (E.H. Kossmann) “Een ongeëvenaard meesterwerk.” (W.W. Mijnhardt) “Een boek van klasse.” (A.Th. van Deursen) “Een prachtig en magistraal boek.” (P.W. Klein) De Republiek 1477-1806 geeft een onvoorstelbaar compleet en levendig beeld van de geschiedenis van de Nederlandse Republiek. De Bourgondiërs, de Habsburgers, het begin van de Reformatie en Renaissance, Alva, De Opstand, de Republiek als wereldmacht, tachtig jaar oorlog, de VOC, regenten en armenzorg, tolerantie en onderdrukking, het Twaalfjarig Bestand, Oldenbarnevelt en Maurits, de universiteiten, de kunst van de Gouden Eeuw, de stadhouderloze tijdperken, de Engelse Oorlogen, het Rampjaar, de gebroeders De Witt, de Glorieuze Revolutie, de patriotten - alles krijgt zijn plaats in dit weidse panorama. In de vernieuwde jubileumeditie zijn alle illustraties gescreend, waar nodig vervangen, en vooral: een groot aantal is van zwart-wit naar kleur gegaan. En de prijs klapt naar beneden van 75 euro naar € 59,50. Als dat geen jubileumfeestje is! Jonathan Israel (1946) is emeritus-hoogleraar moderne Europese geschiedenis aan het Institute for Advanced Study in Princeton, VS. Hij was eerder hoogleraar Nederlandse geschiedenis en instituties aan de Universiteit van Londen. Van zijn hand verschenen naast zijn meesterwerk over de Republiek een indrukwekkende trilogie over de Verlichting, en boeken over de Franse en Amerikaanse revoluties, Revolutionaire ideeën (2017) en Lopend vuur (2020).

De Canon van het Nederlandse Voetbal gaat in 50 vensters langs alle hoogte- en dieptepunten van ruim anderhalve eeuw voetbal in Nederland. Geïllustreerd met 200 foto's komen de belangrijkste clubs, personen, plekken en gebeurtenissen uit onze voetbalhistorie aan bod in dit nieuwe standaardwerk voor iedereen die van voetbal houdt. “De voetballiefde druipt ervan af, net als de kennis en schrijfkunde.” – Voetbal International “Nooit eerder is de rijke geschiedenis van het Nederlandse voetbal zo goed in kaart gebracht.” – Michael van Praag “De voetbalcanon geeft een indrukwekkende doorsnee van het Nederlandse voetbal. Prachtig!” – Foppe de Haan Bekend van o.a. VI, Trouw en de Volkskrant.

Verwerken met woorden. Of door de pijn heen gaan met woorden. Er komt wat voor in de plaats. De wonden worden kleiner, maar er komen blijvende tekens voor in de plaats. "Hidden treasure". Een dagboekje dat tachtig jaar lag te slapen in een doos op zolder. Een authentiek document! aan onze afgekloven botten kleeft de oorlog nu, na meer dan tachtig jaar duiken wij op om u te vertellen dat onze verhalen gelezen moeten worden ze beschrijven geen geheimen of sacrale symboliek ze zijn als fragiele wezens aan de rand van een afgrond met hun voelsprieten tastten ze destijds de ruimte af die ruimte omspant ook de tijd waarin u (de lezer in de een en twintigste eeuw) zich momenteel bevindt

Daar waar de raven fluisteren dompelt je onder in het duistere, meeslepende leven van de Bokkenrijders in achttiende-eeuws Hoensbroek. Gebaseerd op historische bronnen en verweven met de ware geschiedenis van deze beruchte bende, neemt Sanna Lugger je mee in een wereld waar honger, armoede en onrecht het dagelijks leven bepalen en de macht van de rijken en de kerk ongenadig heerst. De beruchte familie Ponts, die onder het waakzame oog van de autoriteiten leeft, roept wantrouwen op. Toch is hun trouw aan elkaar onwrikbaar, tot de bende steeds dieper verstrikt raakt in een leven van berovingen, geweld en verraad. Een persoonlijke vete en gerechtelijke vervolging stellen de familie voor onmogelijke keuzes, waarbij een daad van liefde en opoffering gevolgen heeft die veel verder reiken dan iemand op dat moment kan vermoeden. Achter iedere legende schuilen mensen van vlees en bloed, met hun eigen dromen, angsten en geheimen. Daar waar de raven fluisteren is een meeslepende historische roman over familiebanden, opoffering en de verstrekkende gevolgen van keuzes die uit liefde, wanhoop en overlevingsdrang worden gemaakt.

Dit boek laat zien, uitgaande van het historisch recht van Limburg op soevereiniteit, langs welke weg dat tegenwoordig kan worden bereikt. Het uitgangspunt vormt het lidmaatschap van de Duitsche Bond van het hertogdom Limburg, dat gedurende 1839-1867 een soevereine staat was. In 1867 kwam met het Verdrag van Londen de facto een abrupt einde aan die status. Echter de Duitsche Bond kon de jure niet worden opgeheven; geen enkele staat kon ooit uit de bond uittreden. Dat lag vast in de Bundesverfassung. Daarom is de Bond na de Duits-Duitse oorlog, leidend tot het Verdrag van Praag, en waaruit uiteindelijk het Verdrag van Londen is voortgekomen, wederrechtelijk opgeheven en uitsluitend de facto niet meer existent. Hoe kan deze wederrechtelijke inlijving bij Nederland door de grootmachten destijds, rechtgezet worden en wat zijn dan daarvoor de hedendaagse mogelijkheden. En waarom is autonomie geen oplossing voor Limburg.

Tussen maart 1943 en mei 1945 was er een Duits IJsselmeer Flottielje. Zo’n zestigtal vaartuigen, voor het grootste deel bemand met Nederlanders. Opgericht door de Waffen-SS had het als taak het patrouilleren op het IJsselmeer en het oppikken van geallieerde parachutisten. Het stond bekend als ‘Himmlers marine’. Tijdens de WOII hadden zowel het 8ste Niederlande Seesperrbecherflottile en het 8ste Niederlande Flusssperrbecherflotille de Vulcaanhaven in Vlaardingen als thuisbasis. Er lagen vijftien Sperrbrechers. Deze blokkadebrekers voeren – ingedeeld in de Kriegsmarine – voor een konvooi uit om (zee)mijnenvelden op te ruimen. Al snel werd duidelijk waarom de keuze was gevallen op de Vulcaanhaven: die was gelegen tussen het NS-station Vlaardingen-Oost en de Nieuwe Maas, een goed af te sluiten havengebied met een eigen scheepswerf: ‘Het geheim van Vlaardingen.’ Deze publicatie is een eerste Nederlands naslagwerk over ‘Himmlers marine’. Er is al veel geschreven over het Nederlandse IJsselmeer-Flottielje, dat onder commando stond van de Koninklijke Marine. Tot op heden was er nog geen Nederlandse publicatie over het Wasserschutzpolizei Flotille (Kommando) ‘IJsselmeer’. Met dit overzicht van het flottielje sluit J.G. Zonne nu daadwerkelijk zijn reeks van publicaties over de scheepvaart af. Eerder schreef hij over de visserij in Vlaardingen en Maassluis, de Nederlandse koopvaardij in Duitse dienst en Sonderschiffen.

Duizenden kolonisten trekken vanaf het jaar 1000 naar het westen van Nederland en bouwen een nieuw bestaan op. Zeshonderd jaar later is die samenleving het centrum van de wereld. In De grondleggers vertelt socioloog Daniel Paarlberg het onwaarschijnlijke verhaal over een drassige uithoek die uitgroeit tot de meest welvarende en geavanceerde samenleving ter wereld. Hij trekt verrassende parallellen met moderne techbedrijven, Keniaanse boeren en Chinese ontdekkingsreizigers. Continu dringt die vergelijking met het heden zich op: klimaatverandering, internationale samenwerking, migratie en vrijhandel, hoe gaan wij om met de tegenslagen van nu?De grondleggers biedt een vernieuwende kijk op onze historie en een optimistisch verhaal voor onze toekomst. Een eerbetoon aan de veerkracht, vindingrijkheid en vastberadenheid van gewone mensen.

Aanvankelijk was het goed Wylre bij Venlo in de 12e eeuw niet veel meer dan een statig huis met enkele bijgebouwen. Door de eeuwen heen werd het steeds verder uitgebreid, tot aan de dorpsgrens van Tegelen en de bantuin van Venlo. Volgens sommige bronnen waren het de Venlonaren die een beekconflict met Tegelen begonnen, maar dit kan ook heel goed de familie Van Wylre zijn geweest. Er is echter nooit echt steekhoudend bewijs hiervoor gevonden. In dit boek neem ik u mee naar de plek waar het kasteel heeft gestaan, door de stamboom van de familie, het complete leengoed met ook andere bezittingen elders, een van de beruchtste Venlonaren en een markante Tegelenaar, om uiteindelijk een situatieschets te geven van de huidige situatie. Van het goed Wylre – of Hof ter Haghe, zoals het ook werd genoemd – is bijna niets meer over. Op het terrein van het verdwenen kasteel ligt sinds 1901 de algemene begraafplaats van de gemeente Venlo. In het landschap is echter wel nog een enkel bewijs van het bestaan van het goed te vinden. Ontdek de geschiedenis van een eigenzinnig stuk Venlo, over een verdwenen landgoed en beruchte bewoners.

In “Het Verhaal van Brabant' brengt VRT-journalist Luc Pauwels een naar eigen zeggen “schandelijk onderbelicht stuk' van de Vlaamse geschiedschrijving opnieuw tot leven. Pauwels beschrijft hoe één illustere Brabantse dynastie uit de brokstukken van het uiteengevallen Karolingische rijk een middeleeuws staatje smeedt dat ruim de helft van het huidige Vlaamse Gewest besloeg: het hertogdom Brabant. Dat hertogdom Brabant was een geduchte concurrent van het graafschap Vlaanderen en op zijn hoogtepunt minstens even machtig als zijn Vlaamse buur. Alleen kent de doorsnee Vlaming amper iets van zijn bestaan.   Brabant werd aaneen veroverd, gekonkeld, gekocht en getrouwd door de adellijke dynastie der Reginariden. Dat geslacht, naar het schijnt een kruising van het bloed van één van de meest gewelddadige Vikingen met dat van lokale Karolingische prinsessen, zal ruim vijfhonderd jaar de Brabantse gewesten beheersen. In de lage landen heeft geen enkele dynastie heeft het langer volgehouden dan de Reginariden.   Maar Pauwels, zelf een Brabander pur sang, gooit in het “Verhaal van Brabant' resoluut alle  de conventies van een traditionele, wetenschappelijke geschiedschrijving overboord. Het “Verhaal van Brabant' is een bewust gemanipuleerde aaneenschakeling van hele leugens en halve waarheden. Het staat bol van verzinsels, desinformatie en fake news. Maar er duiken ook verbijsterend onwaarschijnlijke vertelsels in op, die toch waar blijken te zijn. Pauwels onthult bewust niet wat waar of vals is maar laat het aan de lezer over dat zelf te doen. Hij bedient zich te pas en te onpas van al dan niet betrouwbare bronnen. Daarbij ook de modernste variant: Artificiële Intelligentie met zijn large language models. Pauwels manipuleert die openlijk, zonder veel scrupules en toont daarmee dat hij als een vooringenomen Brabantse nationalist al even gretig de feiten naar zijn hand kan zetten als een vooringenomen Vlaams nationalist.  Pauwels doet daarmee naar eigen zeggen niets anders dan de traditionele Vlaams-nationalistische geschiedschrijving, die volgens hem tot op de dag van vandaag geplaagd blijft door hardnekkig overeind gehouden verzinsels. Hij steekt de draak met de Vlamingen , hekelt en drijft de spot met hun graven, helden en hun verworvenheden.   Want één ding staat als een paal boven water: “Het Verhaal van Brabant' is even spectaculair als “Het Verhaal van Vlaanderen' en heeft minstens even veel bijgedragen tot de totstandkoming van het huidige Vlaamse Gewest als het graafschap Vlaanderen.

Een land kan verdwijnen zonder in te storten. Zonder oorlog, zonder ramp, zonder zichtbaar breekpunt. Het kan oplossen in zijn eigen orde, verstillen in zijn eigen lawaai, voortbestaan terwijl het ophoudt zichzelf te begrijpen. Dit was Nederland is een bundel van vileine, erudiete epistels die die langzame verdwijning blootleggen. Van de luidruchtigheid van de Hollander tot de leegte van de media, van de braafheid van de burger tot de inertie van de politiek: elk essay snijdt een ander facet aan van een natie die nog functioneert, maar haar ziel heeft ingeruild voor systeem, comfort en consensus. In de geest van Komrij, met echo’s van Spengler en andere afvalligen, ontstaat een meedogenloze diagnose van een land dat zichzelf niet meer bevraagt. Dit boek biedt geen oplossingen en geen verlossing. Alleen helderheid. En misschien, in die helderheid, een laatste rest van negatieve vitaliteit: de weigering om het verval nog langer te ontkennen.

De vergeten minister-president beschrijft het leven en de loopbaan van de eerste minister-president van Nederland, Gerrit Schimmelpenninck (1794-1863). Rond 1848 was Schimmelpenninck de grote tegenstander van Johan Rudolf Thorbecke, door hem ‘mijn vijand’ genoemd. Zij hadden uiteenlopende denkbeelden over de nieuwe grondwet, maar het beeld dat Schimmelpenninck een verstokte conservatieve graaf was, die niets van grondwetswijzigingen wilde weten, wordt in deze biografie flink genuanceerd. Het ‘Britse model’ zag hij als voorbeeld voor de nieuwe grondwet in Nederland. Aan de hand van een nauwgezette reconstructie van de politieke en maatschappelijke gebeurtenissen tussen maart en mei 1848 beschrijft dit boek de opkomst en ondergang van deze markante man, die behalve politicus ook directeur was van de Nederlandsche Handel-Maatschappij (NHM) en diplomaat in Londen en Sint-Petersburg. Op zijn post in Londen ontwikkelde hij niet alleen zijn ideeën over de staatsinrichting, maar speelde hij ook een belangrijke rol bij de troonsopvolging van Willem II, toen hij de kroonprins ervan moest overtuigen het koningschap te aanvaarden. Dankzij niet eerder gebruikte bronnen wordt met dit boek de politieke en diplomatieke geschiedschrijving over de negentiende eeuw aangevuld met interessante nieuwe perspectieven. Hans Verbeek (1963) was politiek verslaggever in Den Haag en Duitslandcorrespondent in Berlijn. Momenteel is hij werkzaam voor de provincie Overijssel.

Bloed en Stilte is een historische kroniek over een evangelie dat nooit mocht klinken. Van Golgotha tot het middeleeuwse Brugge volgt het boek de tocht van een verboden tekst, doorgegeven in het geheim door wie zweeg om te bewaren. Keizers, kruistochten en revoluties trekken voorbij, maar telkens weer wordt het woord verborgen in steen, water en stilte. Wanneer Maria niet enkel maagd blijkt, maar ook mens, gevallen en toch geheiligd, wordt vergeving gevaarlijker dan ketterij. Wat niet past in orde en macht, wordt verzwegen, ingemetseld, doorgegeven in eden die generaties overspannen. Brugge groeit uit tot een zwijgend Jeruzalem, een stad die draagt wat zij niet mag tonen. Bloed en Stilte is geen hervertelling, maar een bezinning over waarheid en tijd, over spreken en zwijgen, over wie draagt wat niet gezien mag worden. Een historische kroniek over geloof zonder triomf, macht zonder zekerheid, en een boodschap die alleen in duisternis kan overleven tot de lezer moet kiezen wat ermee te doen.

De Organisation Todt was een van de sleutelorganisaties van de Hitlerstaat. Deze paramilitaire groepering, genoemd naar oprichter Fritz Todt, stond in voor grote bouwwerken, zoals de Atlantikwall, bewaakte krijgsgevangenen- en concentratiekampen, en werd ingezet bij militaire operaties en genocides, onder meer in Oost-Europa. In 1941 kreeg ook België een eigen afdeling. Toch bleef die, ondanks de betrokkenheid van tienduizenden Belgen, lange tijd een blinde vlek in onze kennis van de Tweede Wereldoorlog. Dat is des te opmerkelijker omdat in deze geschiedenis dader- en slachtofferschap met elkaar verweven zijn. Dit was een naziorganisatie die draaide op een wrange combinatie van vrijwillige collaboratie en dwang: mannen en vrouwen die hun leven opnieuw hoopten op te bouwen, opportunisten en avonturiers, maar ook overtuigde nazisympathisanten, naast chantage en de dwangarbeid van duizenden Belgische Joden. Na jarenlang archiefonderzoek kon historicus Frank Seberechts achterhalen hoe de O.T. en het bewapende Schutzkommando precies functioneerden, wie erbij betrokken was en welke misdaden de Belgische leden begingen. Dit boek laat alle betrokkenen aan het woord en brengt tal van nieuwe feiten aan het licht. Zo kon de auteur ophelderen wat er gebeurd is met de tweeduizend Belgen die in de winter van 1942-1943 tijdens het beleg van Stalingrad verdwenen. Na de oorlog werden naar schatting drieduizend leden veroordeeld voor collaboratie. Hun werkelijke aantal was een veelvoud.

Het vak geschiedenis bestudeert een werkelijkheid die definitief voorbij is. Wie die werkelijkheid waarheidsgetrouw wil beschrijven, zal proberen het verleden te begrijpen en waardeoordelen vanuit een eigentijds perspectief te vermijden. Dat vereist bepaalde manieren van denken die in dit boek op toegankelijke wijze uiteengezet worden. Omdat deze denkwijzen deel uitmaken van het examenprogramma geschiedenis in het voortgezet onderwijs, is dit boek een belangrijk hulpmiddel voor de vakdocent. Het boek bevat: • Veel voorbeelden die de theorie begrijpelijk en overdraagbaar maken. • Studievragen die de lezer attenderen op de kernzaken van de tekst. • Teksten en opdrachten die een zinvolle toepassing van de theorie mogelijk maken. • Een rijke hoeveelheid illustraties en bronnen. 'Historisch Denken. Basisboek voor de vakdocent' is vernieuwd. De literatuur en voorbeelden zijn geactualiseerd en waar nodig aangepast en aangevuld. Nieuw is dat in elk hoofdstuk de theorie wordt belicht vanuit een actuele kwestie. Op die manier wordt duidelijk wat het denken over het verleden kan opleveren voor het denken over het heden. Dat geeft de docent een middel in handen om met leerlingen te bespreken waar geschiedenis ‘goed’ voor is en hoe het vak kan bijdragen aan maatschappelijke en persoonlijke vorming. De auteurs zijn historici en als docent verbonden (geweest) aan de lerarenopleiding geschiedenis van de Hogeschool van Amsterdam, Hogeschool InHolland en Hogeschool Utrecht. Als lerarenopleider misten ze een toegankelijk en oriënterend overzicht van historische denkwijzen voor geschiedenisleraren. Met dit boek willen ze in deze leemte voorzien.

Een nieuw perspectief op de wereldgeschiedenis. Nieuw-Guinea had in de jaren vijftig en zestig recht op zelfbeschikking. Toch werd het eiland zonder instemming van de bevolking overgedragen aan Indonesië. Hoe kon dat gebeuren? En waarom zweeg de internationale gemeenschap? In Nieuw-Guinea Verraden ontrafelt historicus Gerard Aalders de werkelijke krachten achter de overdracht van Nieuw-Guinea. Diepgravend onderzoek legt een confronterend verhaal bloot over de rol van de Verenigde Staten, de CIA, prins Bernhard, multinationals, banken en het machtige Amerikaanse advocatenkantoor Sullivan & Cromwell, dat schimmige zaken van wereldconcerns in juridische nevelen hult. Dit boek is een urgent werk dat met een scherp oog blootlegt hoe mondiale machtssystemen functioneren, en hoe economische belangen belangrijker worden geacht dan mensenrechten of democratische principes. De Papoea’s zijn een van de vele voorbeelden: vergeten in internationale conferenties, opgeofferd aan de winstmarges van goud- en kopermijnen. Stille slachtoffers van de geschiedenis. Met precisie en historisch inzicht biedt Nieuw-Guinea Verraden een nieuw perspectief op een onderbelicht hoofdstuk in de Nederlandse en wereldgeschiedenis. Het is een onmisbaar boek voor iedereen met interesse in de Koude Oorlog, de dekolonisatie en de wereld achter diplomatie, macht en inlichtingendiensten. Over de auteur Gerard Aalders schreef eerder over kartels, de Bilderbergconferenties, inlichtingendiensten en economische oorlogvoering. Bij Just Publishers verschenen van zijn hand de bestsellers Bernhard – Alles wordt anders en Oranje Zwartboek.

Waar mensen verschijnen, duikt corruptie op. Geen wonder dat Nizaar Makdoembaks tijdens zijn jarenlange onderzoekingen in archieven in Nederland en Suriname bijzonder veel corruptie is tegengekomen. Van kleine vergrijpen tot malversaties op hoog niveau, waarbij de menselijke integriteit constant aan erosie onderhevig is. De centrale vraag in dit boek luidt: is de corruptie in Suriname een erfenis van de koloniale overheersing door Nederland? Sommigen zijn van mening dat er na de onafhankelijkheid nieuwe, autonome vormen zijn ontstaan. Voor beide stellingen valt iets te zeggen, maar wat dit boek toont, is dat men ze niet los van elkaar kan zien. Alle vormen van corruptie die Suriname kende en kent, zijn verweven met de heersende bestuurscultuur. En die is onmiskenbaar gevormd ten tijde van de koloniale overheersing. Van meet af aan was het koloniale bestuur doordrenkt van belangenverstrengeling, dubbele standaarden, zelfverrijking en corruptie. De auteur biedt een overzicht van de diverse verschijningsvormen van corruptie in de periode 1880-1956, maar wijst ook verder terug, tot aan de dagen van gouverneur Van Aerssen van Sommelsdyck. Het gouvernementssysteem creëerde een institutionele cultuur waarin normschendingen aan de orde van de dag waren. Sociale positie bepaalde het risico op consequenties. Dit had soms dramatische gevolgen: casussen van lager geplaatste ambtenaren die suïcide pleegden, staan tegenover riante regelingen met eervol ontslag voor frauderende hogere ambtenaren. De kern van het systeem was een fundamentele ongelijkheid in de toepassing van normen, wetten en sancties. Zo legde de koloniale tijd de basis voor de bestuurscultuur die Suriname nu kent, inclusief de corruptie die haar nog steeds kenmerkt. Nizaar Makdoembaks is een voormalig huisarts. Van zijn hand verschenen eerder meer dan twintig studies over de geschiedenis van de voormalige Nederlandse koloniën, waaronder Lachmon tussen Hindostaanse godfathers in Suriname (2022), Polaks slavernijverleden en Beekes genitaal verminkte Sophia (2023) en Een geschiedenis van de Joodse familie Fernandes en hun slaven (2025).

Opstand van het Geweten Amsterdam, 1672. Beul Hendrik de Scharpretter staat op het schavot met zijn bijl boven een gevangene. Het Rampjaar heeft Nederland aan de rand van de afgrond gebracht, en de menigte schreeuwt om bloed. Maar wat als de man voor hem onschuldig is? Een moment van twijfel op het schavot zet een keten van gebeurtenissen in gang die Europa's machtigste koningen zal raken. Van gesprekken met Lodewijk XIV in Versailles tot Willem III die worstelt met leiderschap, van Karel II die gevangen zit in cynisme tot gewone mensen die zoeken naar moed - Hendrik ontdekt dat authenticiteit besmettelijk is. Maar wat gebeurt er wanneer zijn benadering wordt verkocht als systeem? Wanneer oprechte vragen worden omgevormd tot manipulatietechnieken? Wanneer wijsheid wordt gecorrumpeerd door mensen die macht zoeken? Een verhaal over de moed om jezelf te zijn in tijden van crisis, over de prijs van conformiteit en de kracht van innerlijke wijsheid. Voor iedereen die ooit voor een moeilijke keuze stond en zich afvroeg: wat zou ik doen als ik werkelijk de moed had om mezelf te zijn? De opstand van het geweten begint met één persoon die weigert deel te nemen aan wat verkeerd voelt.

Na ruim twee eeuwen van isolatie opende Japan in 1859 zijn havens voor handel met de buitenwereld. In razend tempo transformeerde het land van feodale staat naar een modern keizerrijk. Als Nederlandse diplomaat in Japan maakte Dirk de Graeff van Polsbroek deze grote omwentelingen van dichtbij mee. De foto’s die hij tijdens zijn verblijf verzamelde behoren tot de oudste van Japan ter wereld. Zonder zelf te fotograferen, had De Graeff een aandeel in de totstandkoming van die vroege beelden. Onbedoeld gaf hij daarmee de Westerse blik op Japan mede vorm. Het land van de rijzende zon had zijn poorten geopend voor het oog van de camera. IN HET LICHT VAN DE RIJZENDE ZON | DE FOTOALBUMS VAN DIRK DE GRAEFF VAN POLSBROEK, 1857 – 1869 is de tweede publicatie in een reeks cahiers over objecten uit de collectie van Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam.

De Belgische revolutie surfte op een bevrijdingsgolf die in 1830 grote delen van West-Europa overspoelde. Haar motto was de realisatie van ‘vrijheid in alles en voor iedereen’. De revolutie leidde tot de oprichting van een liberale, parlementaire staat. De kiemen voor deze ontwikkeling waren al gelegd tijdens het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815-1830). Na de revolutie werd het vrijheidselan echter afgeremd door conservatieve krachten, mee onder druk van de Europese grootmachten. Republikeinen, radicalen en zelfs gematigde liberalen werden ingetoomd. Dat lot overkwam ook de katholieke democraten, die vooral aanwezig waren op het platteland en in de kleine steden. Zij werden krachtdadig bestreden door de monarchie, de adel, de conservatieve clerus en het Vaticaan. Dat ging gepaard met veel machtsvertoon en dramatiek. Deze episode krijgt een speciale plaats in dit boek, omdat zij een grote invloed uitoefende op de verdere geschiedenis van het land. Een meer democratische, volkse kerk maakte plaats voor een machtsinstituut. Dat geraakte verweven met het staatsbestel, bracht de levensbeschouwelijke partijstrijd op het voorplan en werkte de verzuiling van de samenleving in de hand.