Niet-westerse geschiedenis

De aanval van Hamas op Israël van 7 oktober 2023 schokte de regio en de wereld. Voor Israëliërs resulteerde de aanval in een groot psychologisch trauma. Bij de militaire reactie, met bombardementen en een grondinvasie in Gaza, werden tienduizenden Palestijnen gedood en bijna twee miljoen mensen van huis en haard verdreven.Het Israëlisch-Palestijnse conflict stond in de jaren hiervoor in het Westen steeds minder in de belangstelling. Dat is in één klap veranderd. Historisch gezien is Israël altijd al onderwerp geweest van felle debatten over religie, de Holocaust, kolonialisme en terrorisme. In dit Elementair Deeltje gaat Derk Walters in op de historische context van het conflict. Hij legt uit waarom mensen langs elkaar heen praten als het over dit onderwerp gaat, en waarom oplossingen ver buiten bereik liggen.

1958, Ngawa, Tibet: Als de zevenjarige Gonpo, kroonprinses van de Mei-Dynastie, na een reis met haar moeder terugkeert naar haar stad, ziet ze vanuit de verte bij hun paleis tenten van het Chinese volksbevrijdingsleger staan. De Chinese invasie betekent het einde van de wereld zoals ze die heeft gekend. Haar vader wordt afgezet, de boeddhistische kloosters moeten sluiten en de Dalai Lama gaat in ballingschap. Als enige van haar familie overleeft Gonpo de Culturele Revolutie. Ngawa wordt, als de eerste stad waar de Chinezen hun invloed willen doen gelden, haard van verzet tegen China. Barbara Demick reconstrueert de ongelofelijke levensverhalen van de inwoners van Ngawa. Allemaal staan ze voor hetzelfde dilemma: verzetten ze zich tegen de Chinezen of kiezen ze voor samenwerking? Houden ze zich aan de boeddhistische leerstellingen van mededogen en geweldloosheid, of vechten ze? Met oog voor detail beschrijft Barbara Demick hoe de Tibetanen pogen hun cultuur, geloof en taal te behouden - tegen de onderdrukking door een niets en niemand ontziende supermacht.

'Het Hemels Mandaat' vormde de basis van de heerschappij van de Chinese keizers als vertegenwoordigers van de hemel op aarde. Onder deze illustere titel behandelt Barend ter Haar op overzichtelijke en heldere wijze de geschiedenis van het Chinese keizerrijk. De auteur geeft een kritische analyse van cruciale gebeurtenissen als de zestiende-eeuwse globalisering, de opkomst en ondergang van het Mandsjoerijk en het westerse imperialisme in de negentiende en vroege twintigste eeuw. Ook de recentere geschiedenis komt aan bod. Er is aandacht voor politieke geschiedenis, maar ook voor maatschappij en economie, religie en literatuur, wetenschap, technologie, en de positie van de vrouw. Voorzien van een gedetailleerde index, kaarten en illustraties, en een beknopte handreiking voor verder lezen, is 'Het Hemels Mandaat' het ideale beginpunt voor een reis door een land waar zo veel interesse voor is. Bij deze vierde druk heeft de auteur waar nodig feitelijke informatie bij nieuwe inzichten aangepast. In hoofdstuk 13 is geprobeerd meer recente ontwikkelingen te verwerken. De bibliografie is bijgewerkt, inclusief de diverse weblinks.

Japan en de wereld prikt door de clichés heen en onthult hoe Japan sinds 1945 balanceert tussen stabiliteit en vernieuwing. Terwijl het land kampt met vergrijzing en economische druk, blijft het uitzonderlijk sterk presteren in veiligheid, gezondheid en maatschappelijke stabiliteit. Dit boek laat zien hoe Japan – ondanks vrije verkiezingen en een kritische pers – al decennialang vrijwel onafgebroken door één partij wordt bestuurd, en wat dat betekent voor de staat van de democratie. Tegelijk werpt het licht op de steeds hechtere strategische band tussen Japan en Europa. Japan en de wereld biedt een heldere en verrassende blik op een land dat fungeert als laboratorium voor onze toekomst.

Bijna vier jaar na het begin van de Arabische lente is het Midden-Oosten grotendeels veranderd in een conflictzone waar landen elkaar bestrijden, burgeroorlogen uitgevochten worden en de Islamitische Staat (IS) de chaos heeft aangegrepen om een moorddadig bewind in te stellen. Er gaat vrijwel geen dag voorbij of het Midden-Oosten is in het nieuws.Op heldere en begrijpelijke wijze ontrafelen Hans Luiten en Sven de Graaf stap voor stap het labyrint dat het Midden- Oosten tegenwoordig vormt. De auteurs beginnen hun verhaal met de val van het Osmaanse rijk en de verdeling van het Midden-Oosten tussen Groot-Brittannië en Frankrijk na de Eerste Wereldoorlog. Ook geven zij een verklaring voor de opkomst van het islamitische fundamentalisme en het ontstaan van radicale bewegingen zoals IS. Verder analyseren zij de vele sociale, economische en religieuze verschillen die het Midden-Oosten zo kenmerken. Na het lezen van dit boek ben je veel beter in staat om de berichtgeving over dit gebied te begrijpen.

Godinnen neemt je mee op reis door de antieke wereld. Jasmine Elmer stelt je voor aan tien godinnen, onder wie een paar oude bekenden maar vooral nieuwe gezichten. Hun fantastische verhalen draag je na het lezen voor altijd met je mee. Artemis, de Griekse godin van de wildernis, met pijl-en-boog in de hand. Sedna, de oceaangodin van de Inuit, beschermer van de ijskoude zee. Hine-nui-te-po, de godin van de dood bij de Maori, rennend door de nacht. Laat je betoveren door deze godinnen en kom erachter wat hun mythen betekenden voor de vrouwen die hen in een ver verleden aanbaden. Eeuwen later onttrekt Jasmine Elmer hun verhalen aan de vergetelheid en laat ze je zien welke grote wijsheid zij in zich dragen. Hun stemmen vertellen je luid en duidelijk dat je vrij bent om je wilde, slimme, eigenzinnige, krachtige en veelzijdige zelf te zijn. ‘Het leuke aan Godinnen is dat je kennismaakt met tien godinnen uit allerlei mythen en culturen.’ – Mezza AD

Oeganda heeft een ongekende aantrekkingskracht op Nederlanders. Vrijwilligers, zakenmensen en journalisten: allemaal worden ze betoverd door de schoonheid van het land en de vriendelijkheid van de bewoners. Het overkwam de Nederlandse Mirjam Blaak, die in de jaren ’80 ideologisch betrokken raakte bij de vrijheidsstrijd van de jonge revolutionair Yoweri Museveni. Blaak gaf haar Nederlandse nationaliteit op en is nu Oeganda’s enige witte ambassadeur. Auteur Arne Doornebal kwam als jonge journalist naar Oeganda en raakte gefascineerd door de prachtige verhalen die er te vertellen zijn. Dankzij interviews met Mirjam Blaak en andere ingewijden krijgen we een inkijkje in de denkwijze van president Museveni, die al veertig jaar zijn stempel op Oeganda en zijn buurlanden drukt. Doornebal sprak voor dit boek met religieuze leiders, onderdrukte homo’s, een olympisch kampioen en met voormalig echtgenotes van Afrika’s meest gezochte rebellenleider. Er is tevens aandacht voor de bevolkingsexplosie, de strijd tegen hiv/aids, Oeganda’s hulp-afhankelijkheid en dubieuze ‘witte redders’. President Museveni leek de geschiedenis in te gaan als de man die Oeganda van een moorddadige dictator bevrijdde en die de economie weer opbouwde. Maar na een presidentschap van 35 jaar zijn de democratische idealen van zijn bewind verbleekt. De razend populaire rapper Bobi Wine wil Museveni in 2021 van zijn troon stoten bij de presidentsverkiezingen. Maakt hij een kans?

Egypte stond tot de jaren vijftig van de vorige eeuw bekend als tolerant. Sindsdien heeft de samenleving steeds meer te lijden gehad onder de repressie van de overheid, islamitisch fundamentalisme en godsdienstig sektarisme. Mubarak, de laatste en langst zittende president, bestuurde Egypte als een farao, tot de bevolking het niet meer slikte en hem wegstuurde. In dit rijke en toegankelijke boek onderzoekt Tarek Osman wat er gebeurde met dit grootste en belangrijkste Arabische land sinds Nasser in 1952 de macht overnam. Hij beschrijft de ontwikkelingen van twee cruciale stromingen van het land - het Arabisch nationalisme en de radicale islam -, de verslechterende relatie tussen moslims en kopten, en misschien wel het allerbelangrijkste van alles, die gapende kloof tussen de kosmopolitische elite en de slecht opgeleide en werkeloze massa van wie ruim de helft jonger is dan dertig en geen perspectief heeft. En wat men kan verwachten van de nieuwe toekomst. Tarek Osman (1975) is geboren en getogen in Egypte en studeerde economie aan de American University in Cairo en de Bocconi Universiteit in Milaan. Hij woont afwisselend in Cairo en Londen, en schrijft over de sociale, economische en politieke ontwikkelingen van Egypte in ondermeer The Financial Times, The Independent, The Guardian en The Economist en voor internetfora. Hij geeft regelmatig commentaar voor CNN, BBC en al Jazeera. De pers over Egypte, een geschiedenis van Nasser tot na Mubarak: `met gevoel geschreven en geschraagd door een indrukwekkend gevarieerde lijst bronnen en een scherp inzicht en beoordelingsvermogen.' The Economist `een goed gedocumenteerd en beargumenteerd boek.' John Bradley, Literary Review `Het boek is beknopt, leesbaar, helder en met passie geschreven. Een goede inleiding op het verhaal van Egypte.'The Boston Globe `Egypte, een moderne geschiedenis is een actueel verslag van de toestand van het land aan het einde van dertig jaar Mubarak.' L. Carl Brown, Foreign Affairs

Dit boek werd voor het eerst gepubliceerd in het Turks onder de titel Bilinmeyen Osmanlı, met als coauteur Prof. Dr. Said Öztürk, en werden er 250.000 exemplaren van gedrukt. Ik beantwoordde 290 vragen, terwijl Öztürk er in totaal 13 beantwoordde. Hij werkte mee aan de bronvermeldingen en referenties en heeft het boek onvermoeibaar nagelezen en geredigeerd. Bovendien werd dit boek later vertaald in het Arabisch; de eerste editie werd gepubliceerd door Osmanlı Araştirmalari Vakfi (OSAV), Istanbul, en de tweede zal worden gepubliceerd door Dār al-Shouroq in Caïro. De Nederlandse versie van dit boek is bijna een apart werk geworden van de eerdergenoemde versies. Hoewel het grootste deel in het Nederlands werd vertaald door vertaalcommissie IUASR, moest het boek op een aantal punten worden verbeterd en moesten sommige artikelen worden herschreven na raadpleging van westerse bronnen over de verschillende onderwerpen. Daarom heb ik de titel en de opmaak van het boek voornamelijk om deze reden veranderd. Maar ik heb aangegeven welke artikelen door Prof. Öztürk zijn geschreven. Ter voorbereiding van dit boek zijn de vragen die het behandelt sinds 1983 besproken in academisch onderzoek, en daarnaast zijn er honderden conferenties gehouden in heel Anatolië. Als gevolg daarvan hebben zich meer dan 5000 vragen verzameld in onze “vraagbaak”, in geschreven vorm ingediend door zowel lezers als toehoorders. Bijvoorbeeld, de kwestie van ḥarem komt op de eerste plaats, met 503 vragen. De vraag of de Ottomaanse Sulṭāns, met name Bayezid de Donder, alcohol dronken komt op de tweede plaats, met 276 vragen. Deze werden gevolgd door vragen over broederschapsrechten en vrijheden in de Osmaanse staat, de vraag of de Sulṭāns op bedevaart gingen, of Sulṭān Waḥīduddin een verrader was, enz. Onnodig te zeggen dat wij ons hebben laten inspireren door soortgelijk onderzoek dat op dit gebied is gedaan. Er zijn 307 verschillende onderwerpen in dit boek, waarvan sommige hieronder staan: – Oorlog (jihād) in de Osmaanse staat en de wettelijke beginselen van de veroveringspolitiek in de Osmaanse staat – Het Devşirme (devshirmeh) systeem – De beweringen dat de Osmaanse staat de Bektaşi en Alevitische tradities aanhield gedurende de jaren van zijn stichting tot Sulṭān Selim de Excellente en dat de Abdalan-ı Rum bestond uit Bektaşi Baba’s en Alevitische Dedes. – Over geruchten dat sommige Osmaanse Sulṭāns verslaafd waren aan alcohol en zelfs onwettige carrouals hielden in het Paleis. – De wettigheid van broedermoord in de Osmaanse staat en sommige beweringen van sommige historici over wreedheid en massamoord omwille van het claimen van de Sultanat. – Er zijn beweringen dat Sulṭān Meḥmed de Veroveraar sympathiek stond tegenover het christendom en correspondeerde met de paus. – Over de Ottomaanse staat die hulp aanbood aan de Andalusische staat die in 1492 werd verwoest. – Ottomaanse harem. – Ottomaanse wetboeken. – Ottomaans rechtssysteem en islamitische wet. – Welke gebeurtenissen hebben de haat gezaaid tussen Arabieren en Turken, die beiden moslim zijn? – De redenen voor het verval en de val van de Ottomaanse staat. – De capitulaties als een van de redenen voor de beëindiging van de Ottomaanse staat.

Op 30 mei 1940 werd de 43-jarige Curaçaoënaar Henri Benjamin Marquez doodgeschoten door de jonge marinier Camilius van Roseel. Marquez liet een vrouw en zes kinderen achter. De overheid liet zijn lichaam op een onbekende plek begraven, zonder de familie in te lichten. Zo kreeg de familie nimmer de gelegenheid het rouwproces te doorlopen en uiteindelijk af te sluiten. Voor de krijgsraad kreeg de dader vier maanden gevangenisstraf, de familie kreeg echter een soort levenslang.Vijfenzeventig jaar na dato klopte een dochter van het slachtoffer, Diana Morena Marquez, schoorvoetend aan bij de Stichting Eerherstel Oorlogsslachtoffers Curaçao (SEOC). Ze vroeg om hulp bij het onderzoeken van de ware toedracht van de moord op haar vader. Vele decennia lang ging ze gebukt onder een niet afgesloten rouwproces. Hieraan gaf zij ook uiting in haar gedichten. Dochter en vader deelden namelijk dezelfde droom: een vrij leven, op een vrij Curaçao.Dan begint de spannende reconstructie van de gebeurtenissen.Nizaar Makdoembaks is arts-onderzoeker en tevens voorzitter van de Stichting Eerherstel Oorlogsslachtoffers Curaçao (SEOC). Van zijn hand verscheen eerder onder andere De Aprilmoorden - Berichten vanaf het Kerkhof van de Schande (2012), Hoogste babysterfte van Nederland - Leven aan de onderkant in Amsterdam Zuidoost (2013), Chinezen gekwetst in Oost en West (2014) en Mohammed smeekt om genade - Gruwelen van strijders van Oranje (2015).

Zuidoost-Azië is een regio van elf grote en kleine natiestaten vol religieuze, culturele en ecologische verscheidenheid. Historicus Henk Schulte Nordholt laat in dit bijzondere overzichtswerk deze rijke diversiteit tot haar recht komen, maar gaat ook op zoek naar wat de verschillende delen van deze regio verbindt. Schulte Nordholt neemt de lezer mee van de prehistorie tot de komst van de Europeanen en de vorming van koloniale staten, en van de roep om onafhankelijkheid tot de turbulente globalisering na de Koude Oorlog. In deze herziene editie besteedt hij aandacht aan moeizame processen van democratisering en de heropleving van autocratische regimes die Zuidoost-Azië steeds meer gaan domineren.

Japan en de wereld prikt door de clichés heen en onthult hoe Japan sinds 1945 balanceert tussen stabiliteit en vernieuwing. Terwijl het land kampt met vergrijzing en economische druk, blijft het uitzonderlijk sterk presteren in veiligheid, gezondheid en maatschappelijke stabiliteit. Dit boek laat zien hoe Japan – ondanks vrije verkiezingen en een kritische pers – al decennialang vrijwel onafgebroken door één partij wordt bestuurd, en wat dat betekent voor de staat van de democratie. Tegelijk werpt het licht op de steeds hechtere strategische band tussen Japan en Europa. Japan en de wereld biedt een heldere en verrassende blik op een land dat fungeert als laboratorium voor onze toekomst.

De Arabische wereld weet de aandacht van de rest van de internationale gemeenschap vast te houden door haar enorme tegenstellingen. Terwijl zij enerzijds in de Gazastrook en in Soedan grote rampspoed kent, staat ze anderzijds bekend om de enorme welvaart van de Golfstaten. 'Een moderne geschiedenis van de Arabische wereld' biedt een helder overzicht van de moderne Arabische geschiedenis, met aandacht voor de gevolgen van het koloniale verleden, de plek van de Palestijnse kwestie in een groter geheel, de rol van olie in de politiek en de invloed die de Arabische lente heeft gehad sinds 2011. Daarnaast legt het de verschillen uit tussen monarchieën en republieken, de rol van de politieke islam en het effect van de opkomst van de oliestaten. Het boek benadrukt de groeiende invloed van het buitenland en duidt waarom de Arabische wereld steeds verder uiteenvalt in militiestaten. De vraag is wat deze verschuivingen betekenen voor de bevolking van de regio en voor Europa.

In ‘De Ethiopiërs’ biedt Steven Kaplan een nieuw perspectief op de Ethiopische geschiedenis vanaf ca. 1000 v.Chr. tot 1500 n.Chr. Ethiopië, de thuisbasis van tal van volkeren, talen en religies, is al sinds mensenheugenis het hart van culturele, religieuze en politieke ontwikkelingen in de Hoorn van Afrika. De regio was een grootmacht in de oudheid en behield als enige Afrikaanse staat zijn onafhankelijkheid tijdens het hoogtepunt van het Europese kolonialisme. De rijke maar complexe geschiedenis van het gebied dat nu Ethiopië is, is een kluwen. Historicus Steven Kaplan ontrafelt deze deskundig. Kaplan beschrijft onder meer de opkomst en de ondergang van het koninkrijk Aksum, hervertelt het beroemde verhaal van de koningin van Sheba, duidt de rol van het christendom en de islam in de geschiedenis van Ethiopië en belicht de rotskerken van Lalibela, de koning die in Ethiopië een ‘Nieuw Jeruzalem’ wilde bouwen. 'Het is een boeiend en zeer lezenswaardig: een boek dat goed bijdraagt aan het verder blootleggen van de Afrikaanse geschiedenis en een puzzelstuk toevoegt aan de wereldgeschiedenis.' — Alles over boeken en schrijvers

Deshima was twee eeuwen lang een Nederlandse nederzetting op een kunstmatig eilandje voor de kust van Nagasaki en de plek waar tussen 1641 en 1858 de Hollanders als enige westerlingen handel mochten drijven met de Japanners. Aan de hand van reisverslagen, kaarten, archiefstukken, brieven, afbeeldingen en persoonlijke verhalen neemt Japankundige Anne Sey je mee terug in de tijd naar deze bijzondere afgesloten wereld. Hoe zagen de dagen van de bewoners eruit? Hoe kleedden ze zich, wat kwam er op tafel, en hoe richtten ze hun vertrekken in? Van welke muziek genoten ze, en wat deden ze in hun vrije tijd? 'Deshima' biedt een fascinerend inzicht in het dagelijks bestaan van deze kleine gemeenschap. Dompel je onder in een wereld vol contrasten, waar handel en de uitwisseling van kennis en cultuur, nieuwsgierigheid en isolement, Oost en West samenkwamen.

De Indiase Mogoldynastie en haar schitterende culturele erfenis - met de wereldberoemde Taj Mahal als meest bekende voorbeeld - is een onuitputtelijke inspiratiebron voor historici, schrijvers, cineasten en gewone stervelingen. Daar zijn twee redenen voor. In de eerste plaats: het is gewoon een schitterend verhaal, dat zó uit de grote klassieke drama's zou kunnen zijn gehaald - een spannend epos vol drama, grandeur en verval, liefde en haat, triomf en wanhoop. Met andere woorden: een boeiend stukje geschiedenis, leuk om te lezen - en nog waargebeurd ook. In de tweede plaats, en misschien nog veel belangrijker: het verhaal van de Mogols verdient het dat wij erover nadenken, want het blijft bijzonder relevant voor de wereld van vandaag - niet alleen voor het Indiase subcontinent, maar ook daarbuiten.   'Een uitstekend geschreven, grondig onderzocht en belangwekkend stuk geschiedenis. Aangename lectuur, maar vooral: bijzonder relevant voor onze wereld van vandaag.' - prof. dr. Abied Alsulaiman, hoofddocent Arabisch en Cultuurgeschiedenis KU Leuven 'Dirk Collier wekt het Mogolrijk tot leven in een meeslepend en fascinerend relaas. Een rijk dat boeit omwille van zijn pracht en macht, én omdat het verrassend veel zegt over onze eigen tijd. In een wereld waar culturele diversiteit, religieuze spanningen en geopolitieke onzekerheid almaar prangender worden, toont Collier hoe leiderschap, tolerantie en visie destijds het verschil maakten tussen bloei en verval.' - Mohamed Ridouani, burgemeester Leuven

Een fascinerend boek over de geschiedenis van Noord- en Zuid-Korea vanaf de koloniale bezetting door Japan en de splitsing tijdens de Koude Oorlog tot heden‘Een uitmuntend geschiedenisboek met een visie voor de toekomst. Een must-read.’ Ban Ki-moon, voormalig secretaris-generaal van de VNKorea heeft een lange, interessante geschiedenis en is tegelijkertijd een verdeeld land. Zuid-Korea is een welvarende natie, de tiende economie ter wereld en heeft een inmiddels wereldberoemde cultuur. Noord-Korea daarentegen is een arm land in een rijk gebied en staat vooral bekend om de persoonlijkheidscultus rond de regerende familie Kim. Toch delen beide Korea’s een unieke gezamenlijke geschiedenis en identiteit.Op basis van decennialang onderzoek beschrijven Victor Cha en Ramon Pacheco Pardo de veelomvattende geschiedenis van modern Korea. Ze nemen je mee vanaf de late negentiende eeuw, ten tijde van de Japanse bezetting, tot de splitsing in Noord en Zuid die leidde tot de Koreaanse Oorlog. Langs de stagnatie van de economie en de ontwikkeling van het kernwapenprogramma in het Noorden, tegenover de jarenlange strijd voor democratie en de bliksemsnelle groei van de economie in het Zuiden, helemaal tot aan het heden.Deze veelomvattende geschiedenis werpt licht op de veranderende identiteiten van beide Korea’s, verklaart de enorme verschillen tussen Noord en Zuid en bespreekt de vooruitzichten voor een mogelijke hereniging.In de pers‘Uitmuntend geschiedenisboek met een visie voor de toekomst.’ Elegance‘Een must-read als je wilt begrijpen hoe één slecht geïnformeerd moment in de geschiedenis leidde tot een voortdurende menselijke tragedie en geopolitieke uitdaging.’ The Washington Post‘Cha en Pacheco Pardo hebben jarenlange ervaring in de internationale betrekkingen van Korea. Een helder en evenwichtig verslag.’ The Telegraph‘De beste moderne geschiedenis van Noord- en Zuid-Korea tot nu toe.’ Pacific Affairs‘Een betrouwbare gids over de uiteenlopende paden van de twee landen en hun gespannen broederlijke relatie.’ Foreign Affairs

De bloederige oorlog in Gaza tussen de Israëliërs en de Palestijnen gaf Hans Luiten en Sven de Graaf aanleiding om hun boek Begrijp jij het Midden-Oosten nog? van een grondige update te voorzien. In deze geheel vernieuwde editie maken de schrijvers het Gaza-con¿ict, de oorlog in Syrië en andere twisten in het Midden-Oosten begrijpelijk voor iedereen. Met eenvoudig taalgebruik voorzien Luiten en De Graaf de vaak onnavolgbare actualiteit van een verhelderende historische context. Begrijp jij het Midden-Oosten nog? zet de feiten op een rij en stelt de lezer in staat om het nieuws in het Midden-Oosten weer met gemak te volgen en tegelijkertijd kritisch te bevragen.

Godinnen neemt je mee op reis door de antieke wereld. Jasmine Elmer stelt je voor aan tien godinnen, onder wie een paar oude bekenden maar vooral nieuwe gezichten. Hun fantastische verhalen draag je na het lezen voor altijd met je mee. Artemis, de Griekse godin van de wildernis, met pijl-en-boog in de hand. Sedna, de oceaangodin van de Inuit, beschermer van de ijskoude zee. Hine-nui-te-po, de godin van de dood bij de Maori, rennend door de nacht. Laat je betoveren door deze godinnen en kom erachter wat hun mythen betekenden voor de vrouwen die hen in een ver verleden aanbaden. Eeuwen later onttrekt Jasmine Elmer hun verhalen aan de vergetelheid en laat ze je zien welke grote wijsheid zij in zich dragen. Hun stemmen vertellen je luid en duidelijk dat je vrij bent om je wilde, slimme, eigenzinnige, krachtige en veelzijdige zelf te zijn. ‘Het leuke aan Godinnen is dat je kennismaakt met tien godinnen uit allerlei mythen en culturen.’ – Mezza AD

Wereldgeschiedenis is geen ver-van-ons-bed-show. Evenmin is het de geschiedenis van één homogene wereld. Om de wereld vandaag te begrijpen is wereldgeschiedenis van cruciaal belang. Maar wereldgeschiedenis zelf is relatief jong. Toen de discipline in de jaren 90 ten tonele verscheen, was het vooral een manier om toenemende globalisering in die periode te begrijpen. Ze wou een antwoord bieden op westerse of eurocentrische navelstaarderij, een frisse blik die tot ver buiten de schaduw van de kerktoren reikt; een wereld bestuderen waarin muren vallen en grenzen vervagen. Die wereld is drastisch aan het veranderen: klimaatverandering, het verlies van biodiversiteit, Fort Europa, het nieuwe handelsprotectionisme, massaconsumptie, energiecrisis, pandemieën... Complexe en snelle ontwikkelingen die ons naar adem doen happen. Hoe zijn we in die situatie terechtgekomen? Die vraag wordt steeds uitdagender en verdient een ambitieus antwoord. Daarbij helpt wereldgeschiedenis.Wereldgeschiedenis stelt essentiële en grote vragen. En zoekt antwoorden in vaak kleine verhalen en onverwachte connecties, wars van universele pretenties en eenzijdige perspectieven. Over West-Vlaamse mussenfeesten en klimaatverandering, boeren in Madagaskar, een Nieuw Oostende in Argentinië: de omgang van de mens met zijn omgeving staat centraal. In Energie, Emigratie en Ecologie werpen historici een nieuw licht op de geschiedenis van drie mondiale thema’s: de ecologische crisis, het platteland in een verstedelijkte wereld, en de menselijke mobiliteit.

De aanval van Hamas op Israël van 7 oktober 2023 schokte de regio en de wereld. Voor Israëliërs resulteerde de aanval in een groot psychologisch trauma. Bij de militaire reactie, met bombardementen en een grondinvasie in Gaza, werden tienduizenden Palestijnen gedood en bijna twee miljoen mensen van huis en haard verdreven.Het Israëlisch-Palestijnse conflict stond in de jaren hiervoor in het Westen steeds minder in de belangstelling. Dat is in één klap veranderd. Historisch gezien is Israël altijd al onderwerp geweest van felle debatten over religie, de Holocaust, kolonialisme en terrorisme. In dit Elementair Deeltje gaat Derk Walters in op de historische context van het conflict. Hij legt uit waarom mensen langs elkaar heen praten als het over dit onderwerp gaat, en waarom oplossingen ver buiten bereik liggen.

In Hamas plaatst islamoloog Joas Wagemakers de Palestijnse islamistische militante organisatie Hamas in historisch perspectief. Hij gaat in op de wortels van Hamas in het Palestijns-Israëlisch conflict en in de islamitische Moslimbroederschap. Wagemakers analyseert waarom Hamas zich op gewelddadige wijze tegen het vredesproces met Israël verzet en hoe deze groepering zich ontwikkeld heeft van Palestijnse oppositiebeweging tot de heersende macht in de Gazastrook. Er wordt uitgebreid stilgestaan bij de ideologie van de organisatie, hoe zij haar zelfmoordaanslagen tegen Israëlische burgers legitimeert en hoe dit alles geduid kan worden. Als zodanig geeft dit boek op een gefundeerde manier antwoord op de vraag waarom Hamas geweld gebruikt tegen Israël en laat het zien dat Hamas bovenal een Palestijns nationalistische en militant pragmatische organisatie is.

Palestina en Israël van Meindert Dijkstra is een wetenschappelijke historische studie over de onbekende geschiedenis van Palestina en Israël vóór de stichting van de staat Israël in 1948. Het is een verzwegen geschiedenis van winnaars en verliezers in hetzelfde land, van de 13e eeuw voor Christus tot aan de Eerste Wereldoorlog. Dit boek helpt te begrijpen waarom de Palestijnen, wat ook hun herkomst is geweest, al eeuwenlang geworteld zijn in hun erfgoed Palestina en nog altijd recht hebben op een eigen land, volk en staat. Meindert Dijkstra (1946) is emeritus predikant van de Protestantse kerk in Nederland. Hij doceerde Oude Testament en Oud-oosterse godsdiensten en culturen aan het Evangelisch Koptisch Seminarie te Caïro en was als universitair docent werkzaam aan de Faculteit Godgeleerdheid te Utrecht in hetzelfde vakgebied.

Twee mannen pleegden een brute moordaanslag in Rijswijk in de nacht van 7 op 8 maart 1985. Drie mannen werden van dichtbij doodgeschoten, twee raakten zwaargewond. Alle slachtoffers waren lid van een amateurband. Zij repeteerden in de kantoorruimte op de verdieping waar ook de Raad voor de bevrijding van Suriname was gevestigd, een organisatie die zich verzette tegen het regime van legerleider Desi Bouterse. De zoektocht naar de daders begon meteen en de politie verspreidde onder meer een compositietekening van de daders. Gaandeweg het onderzoek ging men ervan uit dat het een vergismoord betrof met de Raad voor de bevrijding van Suriname als het eigenlijke doelwit. Uiteindelijk is niemand voor de aanslag veroordeeld. Op het moment van de aanslag was Nizaar Makdoembaks sinds enkele maanden bezig met het opbouwen van een huisartsenpraktijk in de Bijlmer. Als activistisch Surinamer kende hij de maatschappelijke en culturele achtergronden van vooral de Surinamers in dat stadsdeel. Toen Makdoembaks de compositietekening zag van één van de daders van de Rijswijkse aanslag, schrok hij. Hij herkende in de tekening een patiënt uit zijn praktijk. Wat moest hij doen, wat kón hij doen? Niets! Gebonden als hij was aan zijn medisch beroepsgeheim, alsook bevreesd voor mogelijke vergeldingsacties van Surinamers die Bouterse steunden. Nu, bijna veertig jaar later, geldt dat beroepsgeheim nog steeds. Desondanks durft Makdoembaks zijn zwijgen te doorbreken in het kader van de waarheidsvinding. Hij gaat in op de achtergrond van zijn ‘patiënt A’, een man met nota bene een diplomatenpas als tijdelijk ambtenaar van de Surinaamse ambassade. Een onthullende reconstructie.

1958, Ngawa, Tibet: Als de zevenjarige Gonpo, kroonprinses van de Mei-Dynastie, na een reis met haar moeder terugkeert naar haar stad, ziet ze vanuit de verte bij hun paleis tenten van het Chinese volksbevrijdingsleger staan. De Chinese invasie betekent het einde van de wereld zoals ze die heeft gekend. Haar vader wordt afgezet, de boeddhistische kloosters moeten sluiten en de Dalai Lama gaat in ballingschap. Als enige van haar familie overleeft Gonpo de Culturele Revolutie. Ngawa wordt, als de eerste stad waar de Chinezen hun invloed willen doen gelden, haard van verzet tegen China. Barbara Demick reconstrueert de ongelofelijke levensverhalen van de inwoners van Ngawa. Allemaal staan ze voor hetzelfde dilemma: verzetten ze zich tegen de Chinezen of kiezen ze voor samenwerking? Houden ze zich aan de boeddhistische leerstellingen van mededogen en geweldloosheid, of vechten ze? Met oog voor detail beschrijft Barbara Demick hoe de Tibetanen pogen hun cultuur, geloof en taal te behouden - tegen de onderdrukking door een niets en niemand ontziende supermacht.

Dit boek werd voor het eerst gepubliceerd in het Turks onder de titel Bilinmeyen Osmanlı, met als coauteur Prof. Dr. Said Öztürk, en werden er 250.000 exemplaren van gedrukt. Ik beantwoordde 290 vragen, terwijl Öztürk er in totaal 13 beantwoordde. Hij werkte mee aan de bronvermeldingen en referenties en heeft het boek onvermoeibaar nagelezen en geredigeerd. Bovendien werd dit boek later vertaald in het Arabisch; de eerste editie werd gepubliceerd door Osmanlı Araştirmalari Vakfi (OSAV), Istanbul, en de tweede zal worden gepubliceerd door Dār al-Shouroq in Caïro. De Nederlandse versie van dit boek is bijna een apart werk geworden van de eerdergenoemde versies. Hoewel het grootste deel in het Nederlands werd vertaald door vertaalcommissie IUASR, moest het boek op een aantal punten worden verbeterd en moesten sommige artikelen worden herschreven na raadpleging van westerse bronnen over de verschillende onderwerpen. Daarom heb ik de titel en de opmaak van het boek voornamelijk om deze reden veranderd. Maar ik heb aangegeven welke artikelen door Prof. Öztürk zijn geschreven. Ter voorbereiding van dit boek zijn de vragen die het behandelt sinds 1983 besproken in academisch onderzoek, en daarnaast zijn er honderden conferenties gehouden in heel Anatolië. Als gevolg daarvan hebben zich meer dan 5000 vragen verzameld in onze “vraagbaak”, in geschreven vorm ingediend door zowel lezers als toehoorders. Bijvoorbeeld, de kwestie van ḥarem komt op de eerste plaats, met 503 vragen. De vraag of de Ottomaanse Sulṭāns, met name Bayezid de Donder, alcohol dronken komt op de tweede plaats, met 276 vragen. Deze werden gevolgd door vragen over broederschapsrechten en vrijheden in de Osmaanse staat, de vraag of de Sulṭāns op bedevaart gingen, of Sulṭān Waḥīduddin een verrader was, enz. Onnodig te zeggen dat wij ons hebben laten inspireren door soortgelijk onderzoek dat op dit gebied is gedaan. Er zijn 307 verschillende onderwerpen in dit boek, waarvan sommige hieronder staan: – Oorlog (jihād) in de Osmaanse staat en de wettelijke beginselen van de veroveringspolitiek in de Osmaanse staat – Het Devşirme (devshirmeh) systeem – De beweringen dat de Osmaanse staat de Bektaşi en Alevitische tradities aanhield gedurende de jaren van zijn stichting tot Sulṭān Selim de Excellente en dat de Abdalan-ı Rum bestond uit Bektaşi Baba’s en Alevitische Dedes. – Over geruchten dat sommige Osmaanse Sulṭāns verslaafd waren aan alcohol en zelfs onwettige carrouals hielden in het Paleis. – De wettigheid van broedermoord in de Osmaanse staat en sommige beweringen van sommige historici over wreedheid en massamoord omwille van het claimen van de Sultanat. – Er zijn beweringen dat Sulṭān Meḥmed de Veroveraar sympathiek stond tegenover het christendom en correspondeerde met de paus. – Over de Ottomaanse staat die hulp aanbood aan de Andalusische staat die in 1492 werd verwoest. – Ottomaanse harem. – Ottomaanse wetboeken. – Ottomaans rechtssysteem en islamitische wet. – Welke gebeurtenissen hebben de haat gezaaid tussen Arabieren en Turken, die beiden moslim zijn? – De redenen voor het verval en de val van de Ottomaanse staat. – De capitulaties als een van de redenen voor de beëindiging van de Ottomaanse staat.

Nadat hij in 2000 in Aleppo de fascinerende Syrisch-orthodoxe en Armeense koormuziek heeft gehoord, reist auteur Willem Bruls in de jaren daarna veelvuldig naar deze bijzondere Syrische stad om de rijke multiculturele muziektradities te leren kennen. Hij luistert naar kerkkoren en woont soefi-bijeenkomsten bij, bezoekt concerten en muziekscholen. Hij ontdekt dat Aleppo de hoofdstad van de Arabische muziek is en ontmoet zangers en musici zoals udvirtuoos Muhammad Qadri Dalal en de muzikale aartsbisschop Mor Yohanna. Eveneens probeert hij er de wortels van de joodse, christelijke en islamitisch-Arabische muziek te vinden. Als in 2011 de burgeroorlog uitbreekt, rijst de vraag wat er met al die musici, musicologen, componisten, dirigenten en kunstenaars is gebeurd. Leven ze nog? Wonen ze nog in Aleppo? Maken ze nog muziek en welke rol speelde die in de gelaagde cultuur van de stad? Gevolg is een zoektocht naar de muzikale overlevenden, die voert naar Parijs, Alexandrië, Dublin en Stockholm. En in 2021 volgt een confronterend weerzien met het beschadigde Aleppo zelf. Er wordt nog steeds Aleppijnse muziek gemaakt, binnen en buiten Syrië, maar de tragische gebeurtenissen van het afgelopen decennium hebben de muziekcultuur voorgoed veranderd. Willem Bruls schrijft al dertig jaar over muziek. Hij publiceerde boeken over opera en oriëntalisme en over de muziekcultuur van Venetië. Oriënt en oriëntalisme spelen een belangrijke rol in zijn werkzaamheden als auteur en theatermaker. Hij werkte onder andere met de Iraanse kunstenares Shirin Neshat aan een voorstelling over Shakespeares Tempest. Voor de Zuid-Afrikaanse componist Richard van Schoor schreef hij het libretto voor de opera Alp Arslan, die zich eveneens afspeelt in Aleppo. Verder werkt hij als dramaturg op het gebied van muziektheater en dans.

In tijden van slavernij zijn er altijd mensen die hieraan willen ontkomen. Ze vluchten en duiken onder om in vrijheid te kunnen leven. Zo ook in Suriname, waar het gouvernement zich ten doel stelde deze onderduikers met verdeel-en-heers tactieken en structurele vervolging ‘geheel uijt te roejen’. Het kleine en standvastige onderduikersvolk van de Kwinti verzette zich bijna een eeuw lang tegen deze meedogenloze jacht. Makdoembaks belicht de vroege geschiedenis van de Kwinti marrons, die tot op heden weinig is beschreven. In achttiende-eeuwse bronnen werden zij Makka Makka’s genoemd, later Coffij Makka Makka’s. Dit laatste naar een van hun grote leiders, de in de jungle geboren Coffij. Keer op keer wist Coffij met de zijnen de aanvallen van onder meer de roemruchte koloniale commandant Friderici, inheemsen en de Zwarte Jagers te pareren. Dit boek bevat dan ook een schrikbarende hoeveelheid vervolgingsdocumenten. Toch ligt in die stukken over uitroeiing, vernietiging en een niet aflatende angst voor vergelding ook een schat aan details besloten over het leven van de vroege Kwinti, hun religie en hun cultuur. Frappant aan deze groep onderduikers is dat zij van meet af aan probeerden vreedzame, zelfvoorzienende gemeenschappen op te bouwen, weg van het oog van de koloniale overheersers. Ze wilden in volwaardige nederzettingen een onbekommerd landbouw- en visserijbestaan leiden. In zichzelf vormden de Kwinti geen bedreiging. Het koloniale bewind van Suriname zag dat echter anders en lokte met geweld alleen maar meer geweld uit, zonder ooit in haar opzet te slagen. Als verzetsleider die de Kwinti voor uitroeiing wist te behoeden verdient Coffij een plek tussen zijn beroemde lotgenoten Boni, Baron en Jolicoeur. Anno 2023 vormen de Kwinti nog altijd een kleine, belangrijke bevolkingsgroep in Boven-Coppename, onder leiding van granman Remon Clemens.

Bij onderzoek van de auteur naar zijn geboortestreek in Suriname stuitte hij op een rechtszaak uit 1777 tegen de plantagebeheerder Hermanus Beeke. Beeke mishandelde het slaafgemaakte meisje Sophia dat hij in eigendom had zo gruwelijk dat zij stierf aan de gevolgen daarvan. Zelfs in het koloniale Suriname uit de slavernijtijd, waar wreedheid tegen slaafgemaakten in de wet verankerd lag, wekte de genitale verminking van het meisje verontwaardiging. Het dossier Beeke toont in alle helderheid de onoverbrugbare afstand tussen de nobele woorden en voornemens in uitgevaardigde decreten en resoluties en de mensonterende dagelijkse realiteit op de plantages. Een afstand die plantagebeheerders en -eigenaren in stand hielden met als enige doel goed geld te blijven verdienen, koste wat het kost. Een ander sprekend voorbeeld hiervan is Ephraim Jacobs Polak. Hij diende een half jaar voor de moord op Sophia een klacht in tegen Beeke wegens mishandeling van een slaafgemaakte vrouw die hijzelf in eigendom had. Hoewel hij zelf bepaald niet de handen in onschuld kon wassen. Aan al dit archiefonderzoek verbindt de auteur als conclusie dat het nazaten en Nederland zou sieren een substantiële bijdrage te leveren aan de huidige gezondheidszorg in Suriname. Als passend gebaar naar aanleiding van de betrokkenheid van onze voorouders bij de slavernijgeschiedenis, waar de Nederlandse staat in 2022 excuses voor aanbood. Dit boek maakt onderdeel uit van een tweeluik over de slavernijgeschiedenis dat auteur Nizaar Makdoembaks in 2023 publiceert in het kader van het Herdenkingsjaar Slavernijverleden en de viering van 160 jaar afschaffing slavernij.