Moderne geschiedenis (1870-heden)

De zomer van 1933 is een keerpunt in de politieke geschiedenis van Europa – en ook in het leven van de familie Mann. Thomas en Katia Mann en hun zes kinderen ontvluchten Duitsland voor de nazi’s. Net als andere schrijvers en kunstenaars wijken ze uit naar het dromerige havenplaatsje Sanary- sur-Mer aan de Middellandse Zee.Als de zon ondergaat is een aangrijpend familieportret, over het verdriet om het verlies van een thuis en de angst voor plunderingen door de nazi’s. Over weemoed en de wil om te overleven, terwijl de oude wereld op instorten staat.

Het bij toeristen geliefde Ascona was begin twintigste eeuw een toevluchtsoord voor utopisten en idealisten. Op de idyllisch gelegen Monte Verità wendden ze zich af van de materialistische samenleving en predikten ze een heilzaam bestaan van vegetarisme, geheelonthouding, naturisme en een eenvoudig leven in de natuur.Later oefende de plek een onweerstaanbare aantrekkingskracht uit op schrijvers, schilders, anarchisten, politieke vluchtelingen, avonturiers en levenskunstenaars uit heel Europa. Wat hen bond, was hun zoektocht naar vrijheid en inspiratie. Velen hoopten in deze vreedzame oase hun zelfbedachte paradijs te kunnen verwezenlijken.Het gastenboek van Ascona bevat namen van illustere personen als Hermann Hesse, Thomas Mann, James Joyce, Carl Jung, Rudolf von Laban, Alexej von Jawlenski, Erich Maria Remarque, El Lissitsky, Hugo Ball en Hans Arp. Ook tal van Nederlanders streken er neer, zoals Frederik van Eeden, Ferdinand Domela Nieuwenhuis, Otto van Rees, César Domela, Adriaan Roland Holst, Albert Kuyle, Arthur van Schendel, Albert Helman, Hendrik Marsman en Rie Cramer.De boeiende geschiedenis van het Zwitserse badplaatsje Ascona als twintigste-eeuws toevluchtsoord van alternatievelingen, kunstenaars, gelukzoekers en natuuraanbidders. Enno van der Eerden (1956) is journalist en redacteur bij de Stichting 1940-1945. Hij publiceerde eerder over kunstenaarskolonies in Vrij Nederland, HP/De Tijd, En France en De Parelduiker.

CHAI (LEVEN) DEEL 2 18x overleven en over leven voor, tijdens en na de Holocaust Net als in Chai deel 1 vertellen achttien Nederlandse Joden in deel 2 over de grote impact van de Holocaust op hun leven. Wat doet het met je als je pas op je zevenenzestigste je ware naam en identiteit ontdekt? Als peuter schreeuwend van angst door twee vreemde vrouwen abrupt wordt weggerukt uit je liefdevolle onderduikgezin? SS’ers je dumpen in de pikdonkere nacht om je te laten creperen van de honger den de kou? Of meemaakt dat ze je gestorven vader uit de trein gooien en je naderhand nooit meer zijn graf weet terug te vinden? Ondanks de doorstane ellende tonen deze geïnterviewden stuk voor stuk opvallend veel veerkracht en vechtlust; ze bouwen zinvolle levens op. Waarom chai? Chai is Hebreeuws voor leven. En (over)leven is wat de geïnterviewden het meest karakteriseert. En waarom achttien verhalen? Binnen de gematria heeft chai de getalswaarde van achttien, zo staat achttien symbool voor het leven.

De Protocollen van de Wijzen van Sion zijn aan het einde van de 19e eeuw tot stand gekomen. Deze geschriften zijn één van de meest controversiële geschriften uit de geschiedenis. Een uitgewerkt duivels meesterplan om de hele wereldbevolking stapsgewijs te onderwerpen aan een totalitaire werelddictatuur die vriendelijk ´Nieuwe Wereldorde´ genoemd wordt. Een blauwdruk voor overheersing van planeet aarde door een ultrageheime elite die de hele wereld wil regeren door een terreurbewind. Door velen worden de Protocollen afgedaan als op hol geslagen fantasieën, flauwekul en complottheorieën. Intussen heeft de tijd de Protocollen ingehaald. Een terugblik op de gebeurtenissen van de laatste honderdtwintig jaar laat zien dat nagenoeg alle plannen zoals vermeld in de Protocollen op wonderbaarlijke, vaak schrikbarende wijze zijn uitgekomen. Ook de gebeurtenissen op het politieke wereldtoneel en de problemen, situaties en processen die iedereen sinds 2020 meemaakt worden met dodelijke precisie voorzegd. De Protocollen geven helderheid, niet alleen hoe de macht achter de schermen opereert, maar ook hoe de coronapandemie en de gevolgen van de oorlog in Oekraïne met het duivelse masterplan zijn verbonden. De Protocollen bevatten een exact programma dat onverbiddelijk ten uitvoer is gebracht. Ze kunnen niet langer als complottheorie worden afgedaan. Dit boek stelt de lezer in staat te doorzien wat zich werkelijk achter de schermen van het wereldtoneel afspeelt en daar de patronen in te herkennen. Daarnaast is het ook één van de weinige boeken die dieper ingaat op de drijfveren, de ideologie van de mensen achter de geplande technocratische werelddictatuur. In een poging de aandacht van het grote publiek van de Protocollen af te leiden, wordt bij herhaling beweerd dat de uitgave van dit geschrift als een daad van antisemitisme beschouwd moet worden omdat het een document van een joods samenzweringsgenootschap zou betreffen dat nooit heeft bestaan en het dus om een vervalst geschrift moet gaan. In dit boek wordt voor eens en altijd afgerekend met de beschuldigingen tegen de joden. Het joodse volk heeft part noch deel aan het ontstaan van de Protocollen. Ook hebben de Protocollen niets met een joodse samenzwering te maken. Een nauwkeurige bestudering van de Protocollen toont aan dat de vraag naar de echtheid van het geschrift een absurde vraag is. Wanneer men namelijk het tijdstip (eind 19e eeuw) waarop de Protocollen opgeschreven werden in ogenschouw neemt, moet men, wanneer het om een vervalsing gaat, vaststellen dat de auteur een fout beroep gekozen heeft. Hij had dan namelijk profeet moeten worden. Het bewijs van echtheid wordt geleverd door de inhoud van de Protocollen zelf en de dodelijke precisie van de toekomstvoorspellingen. Wie zich werkelijk in de Protocollen verdiept kan amper geloven dat de anonieme auteur ervan een vervalser was. Het lijkt er namelijk veel meer op dat we te maken hebben met iemand die goed op de hoogte was van meerdere geheime plannen. In de appendix is een Nederlandse vertaling van De Protocollen van de Wijzen van Sion uit 1933 opgenomen (oude Nederlandse spelling).

Begin twintigste eeuw zijn alle Amerikaanse indianenstammen naar een klein grondgebied verdrongen. Zo ook de Osages. Ze leven in de marge van de samenleving, totdat olie wordt gevonden op hun reservaat in Oklahoma. Plotseling zijn zij het rijkste volk ter wereld. Ze kopen auto's, bouwen grote huizen en laten hun kinderen studeren aan prestigieuze universiteiten.Maar dan worden een voor een leden van de Osage-stam vermoord. Mollie Burkhart moet leidzaam toezien hoe familieleden worden vergiftigd en doodgeschoten. En ook vele andere leden van de stam komen onder verdachte omstandigheden om het leven. Zelfs diegenen die de moorden onderzoeken worden doelwit van de moordenaars.Het dodental blijft oplopen en de zaak komt bij de recent opgerichte FBI en de nog jonge directeur J. Edgar Hoover terecht. Hoover worstelt met de zaak en vraagt voormalig Texas Ranger Tom White om het onderzoek op zich te nemen. Hij formeert een undercoverteam en samen met de Osage onthult hij een van de meest sinistere complotten in de Amerikaanse geschiedenis.

Opkomst en ondergang van vliegtuigpionier Frits Koolhoven. Een fascinerende zoektocht naar het leven van een van onze grootste luchtvaartpioniers. Eens was hij, samen met Anthony Fokker, de belangrijkste en meest baanbrekende vliegtuigbouwer van Nederland. Alom gerespecteerd, zowel in binnen- als buitenland. In zijn vliegtuigfabriek in Rotterdam werkten maar liefst twaalfhonderd mensen. Overal ter wereld vlogen zijn vliegtuigen. In de naoorlogse jaren leek het of de naam Frits Koolhoven (1886 - 1946) uit de annalen was gewist. Slechts een enkeling herinnerde zich zijn naam. Wat was er met deze zo vooraanstaande vliegtuigpionier gebeurd? Het is deze vraag die Sytze van der Zee doet besluiten naar Frits Koolhoven op zoek te gaan; wie was hij, hoe dacht hij, waaruit bestond zijn grote betekenis? ‘Van der Zee schreef een prachtig boek. Eindelijk herwaardering voor deze vooroorlogse vliegtuigpionier.’ - Harry van der Meer, bestuurslid van de Stichting Koolhoven Vliegtuigen Sytze van der Zee (1939) was correspondent van NRC Handelsblad, adjunct-hoofdredacteur van Elsevier en hoofdredacteur van Het Parool. Hij is co-auteur van Salto Mortale, over de geschiedenis van Fokker.

Langs de Nederlandse kust bevinden zich talrijke restanten van een van de grootste verdedigingslinies uit de geschiedenis: de ruim vijfduizend kilometer lange Atlantikwall. Deze liep langs de westkust van continentaal Europa – van de Noordkaap tot aan de Pyreneeën – en moest Hitlers Derde Rijk beschermen tegen een geallieerde invasie. De linie evolueerde tijdens de Tweede Wereldoorlog tot een gelaagd stelsel van kust- en landverdedigingswerken, dat tevens diende ter ondersteuning van de oorlogsvoering op zee en in de lucht. De Atlantikwall Atlas biedt geen inventarisatie van afzonderlijke bunkers, veldversterkingen, versperringen en andere werken in Nederland, maar verschaft inzicht in het (beoogde) functioneren van Duitse verdedigingssystemen in hun onderlinge samenhang. Daarbij wordt ingezoomd tot op regionaal niveau. Waar nodig wordt de Nederlandse situatie vanuit Europees perspectief bekeken. De atlas bestaat uit een algemene inleiding, beschrijvingen aan de hand van gedetailleerde kaarten, en een slotbeschouwing over omgang met de resten van de Atlantikwall. De kaarten worden afgewisseld met deels niet eerder gepubliceerde foto’s die aanschouwelijk maken hoe de Duitse bezetter het Nederlandse kustlandschap naar zijn hand zette.

Volgens het dominante westerse verhaal is Vladimir Poetin een onverzadigbare, Hitler-achtige expansionist die Oekraïne is binnengevallen om gebied te veroveren, zonder dat er sprake was van enige vorm van provocatie. Dat verhaal klopt niet. In werkelijkheid dragen de Verenigde Staten en de NAVO een groot deel van de verantwoordelijkheid voor de crisis in Oekraïne. Door een reeks misplaatste beleidsmaatregelen hebben Washington en zijn Europese bondgenoten Rusland in een onhoudbare situatie gebracht, waardoor een oorlog voor Poetin en zijn militaire staf de enige uitweg leek. In Hoe het Westen oorlog naar Oekraïne bracht schetst auteur Benjamin Abelow de relevante geschiedenis en legt hij uit hoe het Westen nodeloos conflicten heeft veroorzaakt, en zijn eigen burgers – en de rest van de wereld – heeft blootgesteld aan het risico van een kernoorlog. Dit beknopte en zeer leesbare boek wordt aanbevolen door vooraanstaande defensie-experts en beleidsanalisten, en laat zien hoe het Westen de crisis heeft uitgelokt en nu gebukt gaat onder een existentiële dreiging van eigen makelij.

'Kort en kernachtig geeft historicus Maarten van Rossem zijn visie op het populisme.' Nederlands DagbladDe PVV leek in een politiek isolement langzaam te verkommeren. Tot ieders verrassing is die partij wakker gekust door de VVD, een dominante partij die bij de verkiezingen van 2023 een soort politieke zelfmoord heeft gepleegd. Wat gaat dit betekenen voor de Nederlandse politiek? In deze geactualiseerde uitgave van de bestseller Waarom is de burger boos? blikt Maarten van Rossem terug op ruim twintig jaar populisme in Nederland: van Pim Fortuyn, Rita Verdonk en Thierry Baudet tot Caroline van der Plas, Pieter Omtzigt en Geert Wilders. Van Rossem laat zien hoe PVV, NSC en BBB zo populair konden geworden. Hij maakt duidelijk dat een deel van het electoraat de overheid, het politieke systeem en de maatschappelijke elite als vijanden zijn gaan zien. Deze ontevreden kiezers hebben sinds het begin van de eeuw steeds op nieuwe, veelbelovende ‘verlossers’ gestemd. Tragisch genoeg hebben die nooit de indruk gewekt de gesignaleerde problemen op te kunnen lossen. Het populisme is het onkruid dat groeit in de kloof tussen de belofte en de werkelijkheid van de democratie.

De moord op de Oostenrijks-Hongaarse troonopvolger in Sarajevo leidde tot de Eerste Wereldoorlog. De hele bestaande Europese orde werd ontwricht. Al spoedig bleek dat de Duitse strategische positie eerder versterkt dan verzwakt was. Hitler besloot de sterke positie van Duitsland te gebruiken om de Eerste Wereldoorlog nog eens over te doen. Duitsland faalde opnieuw, maar daarvoor was wel de militaire kracht van de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten nodig. Na de Duitse nederlaag ontstond een zowel strategisch als ideologisch gefundeerd conflict tussen de beide overwinnaars, dat de wereldpolitiek ruim veertig jaar volledig zou domineren: de Koude Oorlog. Het enorme drama dat op 28 juni 1914 begon, eindigde pas op 25 december 1991, toen in de loop van de avond de vlag van de Sovjet-Unie boven het Kremlin werd gestreken.

Het verhaal van Erik Hazelhoff Roelfzema blijft mensen fascineren, nu met de musical over zijn leven en de grootse herdenking van de bevrijding is zijn biografie meer dan populair.   Soldaat van Oranje is niet alleen een spannend verhaal maar ook een historisch document over de Tweede Wereldoorlog. Prins Bernhard schreef niet voor niets over dit boek: ‘Ik ben erbij geweest, en zo was het.’ Soldaat van Oranje is een van de beroemdste boeken over de Tweede Wereldoorlog. Erik Hazelhoff Roelfzema (1917-2007) beschrijft hierin zijn persoonlijke belevenissen tijdens de bezetting en ten tijde van de bevrijding. De Soldaat van Oranje vertelt hoe hij als jongeman in 1941 de oversteek naar Engeland waagt, in Londen in allerlei intriges verwikkeld raakt, kennismaakt met de geheime diensten, nachtelijke landingen uitvoert in Scheveningen en als RAF-piloot meedoet aan een luchtaanval op Berlijn. Nadat het zuiden van Nederland is bevrijd, werkt hij daar als adjudant van koningin Wilhelmina. In 1977 werd Soldaat van Oranje verfilmd onder regie van Paul Verhoeven met in de hoofdrollen Jeroen Krabbé en Rutger Hauer.

Dit briljante boek geeft antwoord op de vraag waarom sommige landen rijk zijn en andere arm. Komt dat door culturele verschillen, het klimaat of de geografische omstandigheden? Daron Acemoglu en James Robinson laten overtuigend zien dat het de politieke en economische instituties zijn die het economische succes of falen van een land bepalen. Ze illustreren hun betoog met tal van fascinerende voorbeelden. Een daarvan is Korea, een in wezen homogene natie. In Zuid-Korea legt de overheid verantwoording af aan de burgers en heeft de bevolking volop economische kansen; het land is zeer welvarend. Noord-Korea wordt dictatoriaal geregeerd en kent helaas al tientallen jaren onderdrukking en hongersnood. Waarom sommige landen rijk zijn en andere arm laat ons met andere ogen naar de wereld kijken en geeft een dieper inzicht in de oorzaken van armoede en rijkdom. Daron Acemoglu is hoogleraar economie aan het MIT. Hij ontving de John Bates Clark Medal. Degenen die deze onderscheiding krijgen, worden algemeen beschouwd als belangrijke kanshebbers voor de Nobelprijs. James Robinson is politiek wetenschapper en econoom. Hij is hoogleraar aan Harvard University en een wereldberoemde Latijns-Amerika- en Afrikadeskundige.

'Een indrukwekkend boek.' ***** ADDe hoeveelheid informatie over de Tweede Wereldoorlog is nog nooit zo groot geweest. Maar hoe interpreteer je al die gegevens? En hoe maak je die toegankelijk voor een algemeen publiek? Een Frans team bestaande uit de hoofdredacteur van een militair tijdschrift, een militair specialist, een hoogleraar geschiedenis en een datavormgever maakte dit volstrekt unieke boek. In meer dan 350 infographics en begeleidende teksten laten zij zien wat een infanteriedivisie is, hoe Operatie Barbarossa verliep, welke wapens door welke landen werden gebruikt, hoe de concentratiekampen functioneerden en welke verliezen Duitsland leed. De Tweede Wereldoorlog in infographics geeft nieuwe informatie, legt verrassende verbanden en frist onze kennis op.

Het is bijna niet voor te stellen, maar soennitisch Saoedi-Arabië en sjiitisch Iran waren lange tijd bondgenoten. En toen brak in 1979 de Iraanse revolutie uit, werd de Heilige Moskee in Mekka belegerd en trok de Sovjet-Unie Afghanistan binnen. Saoedi-Arabië en Iran werden felle tegenstanders en exploiteerden religie in hun rivaliserendestrijd. Het gevolg: sektarisch geweld, het ontstaan vangroeperingen als Hezbollah, de 9/11-aanslagen en de opkomst van is.

EERSTE DEEL VAN INDRUKWEKKENDE TRILOGIE OVER DE TWEEDE WERELDOORLOGTussen 1931 en 1949 braken er verschillende crisissen uit die de wereldorde, collectieve veiligheid en verhoudingen tussen landen in gevaar brachten. Het leidde tot een wereldoorlog die de fundamenten van wereldmachten deed instorten, een keerpunt in de geschiedenis van de twintigste eeuw. Ineenstorting is het eerste deel van een toonaangevende trilogie die de Tweede Wereldoorlog beschrijft door een internationale bril, ingaat op oorlogsgebieden overal ter wereld en wijdverspreide tendensen analyseert. Jonathan Fennell combineert militaire, politieke, sociale en economische geschiedenis om te onderzoeken hoe het eerste deel van deze langdurige, gewelddadige oorlog, van 1931 tot 1941, eruit moet hebben gezien. Door meeslepende episodes en een scala aan personages verbindt Fennell het thuisfront met het slagveld en globale met lokale perspectieven. Zo verandert hij onze kijk op dit monumentale conflict.  Jonathan Fennell is hoofdonderzoeker en -docent aan het Defence Studies Deparment van King’s College London, mededirecteur van het Sir Michael Howard Centre for the History of War en medeoprichter en voorzitter van de Second World War Research Group.

In de zomer van 1922 werd een aanslag op Paul Steinmann gepleegd in zijn buitengoed Phoenix-Park te Heide-Kalmthout. Een week later overleed hij aan zijn verwondingen. Het gerechtelijk onderzoek kwam al snel op het spoor van zijn echtgenote, Lucy Martroye, en haar minnaar, Léon van den Wouwer. Die laatste was de zoon van een notaris uit de buurt. Hoewel er geen enkel tastbaar bewijs kon aangeleverd worden, bleef het onderzoek op de piste van de passionele moord gericht. Wanneer begin maart 1923 de assisenjury zich moest uitspreken hierover, werd Léon van den Wouwer veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf, en echtgenote Lucy Martroye tot 15 jaar dwangarbeid, als medeplichtige aan de moord, zij het zonder voorbedachte rade. Honderd jaar na de uitspraak in het assisenproces wordt in dit boek een kritische analyse van het assisenproces gemaakt en worden een aantal van de geheimen van Phoenix-Park onthuld. Deze elementen werpen een nieuw licht op de mysterieuze moordzaak, en er wordt zelfs een piste van afrekening in het (na)oorlogse Antwerpse diamantmilieu onderzocht. Het boek bevat dus niet enkel lokale geschiedenis, maar probeert de misdaad in een bredere context te plaatsen...

Voorwoord 9 Mariëtte Hamer en JanWillem Erisman Vuurproef voor democratie. Het klimaatvraagstuk als uitdaging voor democratie, rechtsstaat en bestuur 13 Jasper Zuure, Harm Rienks, Behnam Taebi en Frank Hendriks Deel 1 Democratische besluitvorming 1. Het publieke en mediadebat over klimaat: stijgende temperaturen? 41 Sanne Kruikemeier, Jeroen de Ridder, Edwin Jans en Rens Vliegenthart 2. Hoe kijken praktisch opgeleide burgers naar klimaatbeleid? 58 Willem de Koster, Kjell Noordzij, Vivian Visser en Jeroen van der Waal 3. Waardevolle participatie: neem waarden mee in publieksparticipatie 74 Goda Perlaviciute en Lorenzo Squintani 4. Voorbij het burgerberaad? Het klimaatvraagstuk en innovatie van de democratie 95 Kristof Jacobs 5. Heeft de democratie een toekomst? Een verkenning van institutioneel ingenieurswerk om democratie toekomstgericht te maken 113 Simon Otjes 6. Regeren is niet vooruitschuiven, maar vooruitzien. Langetermijninstituties voor democratie en klimaat 130 Wieke Pot Jongerenessay 7. De last, die bepaal jij 148 Timon J. Beeftink Deel 2 Democratische rechtsstaat 8. De trias in de transitie. Klimaatrechtszaken en de functie van de machtenscheiding in de ontwikkeling naar een klimaatneutrale en klimaatbestendige samenleving 155 Bart Wesstein en Wim Voermans 9. De toelaatbaarheid van klimaatacties 172 Berend Roorda, Jon Schilder en Jan Brouwer 10. Van collegezaal tot Vredespaleis. Het klimaatadvies van het Internationaal Gerechtshof als democratische mijlpaal 190 MargarethaWewerinke-Singh 11. Van uitsluiting naar inspraak: de betekenis van de Bonaire-uitspraak voor participatie en procedurele waarborgen 208 Javina Bijl en Daphina Misiedjan 12. Klimaatverandering, rechtvaardigheid en democratie: naar een Mondiale Grondwet 226 Joyeeta Gupta 13. Rechten voor toekomstige generaties? 244 Marc Davidson Jongerenessay 14. Een boodschap van de radicaal 259 Ieke Snel Deel 3 Democratisch bestuur 15. Tussen ambitie en realisatie: de klimaat- en energietransitie en bestuurlijk vermogen in een gelaagde overheid 267 Martijn Groenleer 16. Strategieën voor breder democratisch draagvlak voor effectiever klimaatbeleid 286 Jeroen van den Bergh 17. Technologie in dienst van klimaat én samenleving. Lessen op basis van groene waterstof en zonne- en windenergie 305 Femke Merkx, Romy Dekker en Rinie van Est 18. Voorbij de crisis van de verbeelding: klimaatpolitiek als cultuurpolitiek? 324 Jesse Hof fman, Abe Hendriks, Jeroen Oomen en Maarten A. Hajer 19. Betekenisvolle stapjes voor klimaat én democratie 344 Katrien Termeer, Dore Engbersen en Alette Opperhuizen 20. Duurzaamheid van onderop: collectieve betrokkenheid als basis voor maatschappelijke transities 361 Tine de Moor en Lukas Held Over de auteurs 382

Op 22 december 1945 overleed Otto Neurath plotseling in Oxford. De Oostenrijkse wetenschapper, filosoof en bedenker van de invloedrijke beeldstatistiek – het systeem dat later bekend staat als Isotype – had de Tweede Wereldoorlog overleefd, maar de vrede niet.   Bij zijn vlucht naar Engeland moest Neurath in Den Haag alles achterlaten en viel zijn instituut en werk in handen van de Nederlandse Stichting voor Statistiek, opgericht door CBS-directeur Philip Idenburg en econoom Jan Tinbergen. Mannen die hij zijn vrienden noemde.   Dit boek vertelt het verhaal dat tot nu toe nooit volledig werd uitgeplozen: hoe de NSS tijdens de bezetting profiteerde van Neuraths werk, hoe Duitse graficus Gerd Arntz – zijn trouwe medewerker – uiteindelijk in de Wehrmacht belandde, en hoe de naoorlogse onderhandelingen over rechten en teruggave vastliepen. Neurath kon niet begrijpen dat zijn Nederlandse vrienden hem lieten zitten. Hij stierf voordat de kwestie werd opgelost.   Op basis van uitgebreide correspondentie, archiefonderzoek en dossiers van het Nederlands Beheersinstituut reconstrueert dit boek een weinig bekend maar schrijnend hoofdstuk uit de Nederlandse cultuurgeschiedenis – over vriendschap, oorlogsoportunisme en de kwetsbaarheid van idealisme in donkere tijden.

Baanbrekende geschiedenis over de betekenis van de Tweede Wereldoorlog voor Azië en de naoorlogse wereldorde Voor ons in het Westen gaat de Tweede Wereldoorlog over de strijd tegen Duitsland en Japan. Voor miljoenen mensen in Azië was de oorlog vooral een kans om zich te bevrijden van eeuwenlange koloniale overheersing. Van India en Indonesië tot China en Vietnam vochten lokale leiders niet alleen tegen Japan, maar ook voor onafhankelijkheid en zelfbeschikking.De Tweede Wereldoorlog versnelde het instorten van Europese rijken – van de Britten, Nederlanders en Fransen – en zette een onomkeerbare transformatie in gang. Terwijl westerse mogendheden na 1945 hun koloniale macht probeerdente herstellen, ontstonden in Azië nieuwe naties als Cambodja, Birma en Pakistan, vaak geboren uit gewapende strijd en burgeroorlogen.Bloedrode dageraad biedt een nieuwe kijk op de vorming van het moderne Azië en op de wortels van huidige geopolitieke spanningen, zoals in Kasjmir en de Zuid-Chinese Zee.

Wie de wereld van vandaag de dag wil begrijpen, moet de Koude Oorlog begrijpen. De grenzen, wapens en wonden die toen ontstonden, bepalen nog altijd voor een groot deel de geopolitieke krachtsverhoudingen in de 21ste eeuw. Maar hoe zat dat ook alweer, die vrede die geen vrede was? Wat moet je weten over deze ideologische strijd tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten? In minder dan 200 pagina's nemen de makers van Geschiedenis voor herbeginners je op wervelende wijze mee langs de cruciale momenten van de Koude Oorlog: van de Russische Revolutie en de geboorte van het communisme tot de Cubacrisis, de ruimterace, en de val van de Berlijnse Muur. Ze vertellen het verhaal van wereldleiders die met atoomraketten speelden, maar ook van gewone mensen die probeerden te overleven in een wereld die in tweeën was gescheurd.

De zomer van 1933 is een keerpunt in de politieke geschiedenis van Europa – en ook in het leven van de familie Mann. Thomas en Katia Mann en hun zes kinderen ontvluchten Duitsland voor de nazi’s. Net als andere schrijvers en kunstenaars wijken ze uit naar het dromerige havenplaatsje Sanary- sur-Mer aan de Middellandse Zee.Als de zon ondergaat is een aangrijpend familieportret, over het verdriet om het verlies van een thuis en de angst voor plunderingen door de nazi’s. Over weemoed en de wil om te overleven, terwijl de oude wereld op instorten staat.

Het was een prachtige zwoele zomeravond in het rustige Groningerland op 25 juli 1943. Rond halftwaalf die avond hoorden mensen het geluid van een luchtgevecht en even later stortte een Britse bommenwerper brandend neer. Van de bemanning van zes Canadezen en een Engelsman kon er eentje zich per parachute redden. De anderen overleefden de crash niet. Dit boek gaat over hun korte carrière bij Bomber Command en over de geschiedenis van 405 Squadron van de Royal Canadian Airforce (RCAF) dat onderdeel was van de Pathfinder Force. Het gaat over de inzet van heel jonge mannen die zich na het uitbreken van de oorlog als vrijwilliger meldden voor dienst bij de Royal Air Force. Het gaat over de ontwikkelingen in die strijd en over de ontwikkeling in de wapens en technologie van beide zijden. Het gaat over de grote moed en plichtsbetrachting van die vele tienduizenden die een zware tol betaalden voor onze vrijheid. Het verhaal van Flying Officer Mickey Tomczak en zijn bemanning wordt geplaatst tegen de achtergrond van het verloop van de oorlog. De Britse luchtmacht heeft vanaf het begin van de oorlog een bombardementscampagne tegen Duitsland gevoerd. Die heeft enorme schade aangericht en heel veel gekost. Na de oorlog is een heftig debat over dit offensief gevoerd. In de laatste hoofdstukken wordt ingegaan op dit debat en worden de laatste inzichten gedeeld. Was het allemaal de moeite waard? Nick Kieft (Naarden, 1952) studeerde geschiedenis in Groningen en was ruim 25 jaar geschiedenisleraar. Sinds 2006 werkt hij als reisleider van culturele reizen in vooral Duitsland, voor Asgard Reizen in Groningen. Verder houdt hij lezingen over een breed scala onderwerpen. Hij schreef onder andere verhalen voor de website ‘De verhalen van Groningen’ en het boekje 'Verrassend Veelzijdig Menterwolde'.

Na de kernramp in Tsjernobyl in 1986 probeerden internationale hulporganisaties de sslachtoffers te helpen. Zij stuitten echter op grote politieke obstakels in de periode na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Pogingen om toegang te krijgen tot de gebieden waar de stralingsschade het grootst was, werden vaak afgewezen. Intussen bleven veel inwoners van Tsjernobyl zonder duidelijke antwoorden, terwijl hun gezondheid en leven op het spel stonden. Op basis van tien jaar archiefonderzoek en interviews ter plaatse in Oekraïne, Rusland en Wit-Rusland laat historica Kate Brown zien hoe groot de verwoesting werkelijk was en hoe daarna pogingen werden gedaan om de gevolgen te verdoezelen. Haar onderzoek maakt duidelijk dat door mensen veroorzaakte radioactiviteit blijvende en ingrijpende gevolgen heeft voor al het leven. Tegelijkertijd confronteert het ons met de vaak verzwegen erfenis van tientallen jaren kernwapentests en andere nucleaire rampen.

Het documenteren van gebouwd erfgoed in Indonesië is voor Nederlanders wellicht een informatieve aanvulling op de koloniale geschiedenis. In Indonesië maakt de gebouwde nalatenschap deel uit van de alledaagse omgeving. In de dynamiek van de grootschalige moderne stad is inpassing en hergebruik van het gebouwde deel erfgoed een vast onderwerp van stedelijke vernieuwing. Voorbeelden zijn het herstel en de aanpak van de oude stadsdelen van Jakarta, Semarang en Surabaya. Het boek Architecten en hun werk in Indonesië 1860-1960 behandelt het werk van architecten en hun gebouwen in Indonesië binnen de koloniale context: vanaf het midden van de negentiende eeuw tot aan het begin van de jaren zestig in de twintigste eeuw; van hun opkomst aan het eind van de negentiende eeuw, de glorietijd tijdens het interbellum tot hun afnemende invloed na de onafhankelijkheid. Het boek is rijk geïllustreerd, met zowel historische foto’s en tekeningen als hedendaagse beelden van de gebouwde omgeving. Het tweede deel van het boek telt de namen van meer dan 190 architecten, met een kort curriculum vitae en aandacht voor hun werk in tekst en beeld.

In Slagboom tussen dood en leven vertelt Alphons Katan (1930-2025) het verhaal van zijn leven. Als enig kind van een Joods (niet-gelovig) echtpaar woonde hij in de Tweede Wereldoorlog in Leeuwarden. Zijn invalide vader was econoom, gaf privélessen en werkte als beëdigd translateur. Als de ouders van Alphons Katan in 1942 kort na elkaar worden gearresteerd, krijgt Alphons onderdak bij Joodse vrienden van het gezin. Met dit bejaarde echtpaar komt hij uiteindelijk terecht in kamp Westerbork, waar hij een half jaar verblijft. Wanneer een tante de Duitsers weet te overtuigen dat haar neefje half-Joods zou zijn, wordt hij vrijgelaten. Hij overleeft de oorlog in Den Haag en Leiden. Zijn moeder wordt vermoord in Auschwitz, zijn vader in Gusen, een nevenkamp van Mauthausen. In dat kamp is hij het slachtoffer van medische experimenten. Als Alphons in 1994 foto’s van zijn vader in kampkleding en een foto van diens skelet ontdekt, begint hij een zoektocht naar het skelet en eist hij een verbod op het gebruik van de foto’s. Persoonlijke verhalen als deze laten de bitterharde werkelijkheid vaak beter voelen dan anonieme beelden en getallen. Nu het aantal overlevenden van de Tweede Wereldoorlog met het jaar kleiner wordt, kan dit relaas een hulpmiddel zijn om de komende generaties te informeren en te stimuleren tot bewustwording en verantwoordelijkheidsbesef.

Tegen 2050 zal een kwart van de wereldbevolking in Afrika wonen en zal één op drie jongeren die op de arbeidsmarkt komt Afrikaans zijn. Afrika wordt het continent van de toekomst en dit wordt de eeuw van Afrika. Het beeld dat we van Afrika hebben, is er nochtans een van een werelddeel verscheurd door oorlogen en etnische conflicten, hongersnoden en corruptie, staatsgrepen en slechte wegen, waar weerloze mensen in lemen hutjes met strooien daken verlangen naar een beter leven in Europa. Afrika lijkt een continent zonder toekomst. VRT-journalist Stijn Vercruysse, die talloze malen naar Afrika reisde, wil komaf maken met die vooroordelen en een genuanceerd beeld geven van een continent vol kansen en mogelijkheden, maar ook enorme uitdagingen.

De Eerste Wereldoorlog was zonder twijfel één van de verschrikkelijkste conflicten uit de geschiedenis. Vooral ook omdat de strijdende partijen al heel snel in een soort dodelijke omstrengeling terechtkwamen waaruit ze zich gedurende vier lange jaren, niet meer konden losmaken. Het resultaat was dat een hele generatie letterlijk doodbloedde op de slagvelden… Historici hebben zich vooral op de grote ijkpunten zoals de IJzer, Ieper, Verdun en de Somme geconcentreerd waardoor een groot deel van het drama dat zich in Frans-Vlaanderen, in de huidige departementen Nord en Pas de Calais, heeft afgespeeld, tussen de plooien van de Grote Geschiedenis is verdwenen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat soms de term ‘vergeten front’ gebruikt wordt om dit stuk van het Westelijke Front te omschrijven. Nochtans is er geen sector geweest waar de gruwelijke fiasco’s zo werden opgestapeld, waar zo intens, zo verbeten werd gestreden en waar zo werd geleden. Beschouw dit boek als een bescheiden poging om één en ander terug in het juiste daglicht te stellen…. Niet alleen vindt u in dit boek een chronologisch overzicht van en duiding bij de belangrijkste confrontaties die hier hebben plaatsgevonden maar bovendien selecteerde de auteur voor u tientallen interessante bezienswaardigheden, monumenten, begraafplaatsen enz. de auteur: JAN HUIJBRECHTS (*1962) is master cultuurwetenschappen en flink gebeten door de geschiedenismicrobe. Hij publiceerde meer dan dertig, meestal militair-historische studies, die de periode tussen 1789 en 1945 in onze gewesten bestrijken, met bijzondere aandacht voor de Eerste Wereldoorlog. Bij Polemos verschenen eerder van zijn hand ‘Verdrongen Verleden - de 16e (Irish) Divisie in Vlaanderen 1917’ (2017), ‘Adéu Espanya - Over Catalaanse identiteit, ambities en legitimiteit’ (2018) en ‘De Hel van Fresnes - Verdoemd, verguisd en achter tralies: Vlaamse soldaten in de Belgische militaire strafinstellingen in Frankrijk tijdens WO I’ (2019).

Mei 1945. In de dagen vlak na de Bevrijding, wanneer Nederland bijkomt van vijf lange oorlogsjaren, worden meisjes die omgingen met Duitse soldaten kaalgeschoren of kaalgeknipt door een uitgelaten menigte. Waarom gebeurt dit? En wie doen eraan mee? In een reis door Nederland spreekt Rianne Oosterom met ooggetuigen, spit ze archieven door en ontdekt ze het laatste slagveld van de Tweede Wereldoorlog: het vrouwenlichaam. Door ‘moffenmeiden’ kaal te knippen, maakte Nederland zich van vreemde smetten vrij. De vaak schrijnende verhalen worden verteld vanuit drie perspectieven: de meisjes, de daders en de omstanders. Met haar speciale aanpak zoekt Oosterom naar antwoorden: waar komt het gebruik van het kaalknippen vandaan? Wat was het doel? Gebeurde het overal in Nederland? Moffenmeiden is een meeslepende geschiedenis in verhalen, over een van de laatste taboes van de Tweede Wereldoorlog.

‘Van Rossem is een meester in het overbrengen van ingewikkelde dingen.’ Vrij NederlandOver de grote verschuiving van de machtsverhoudingen tussen Amerika, Rusland en China De 21e eeuw, die in 1979 begon is een compacte big history waarin Maarten van Rossem de doorwerking schetst van de meest kardinale veranderingen in bijna vijftig jaar: de opkomst van China en de opmars van het neoliberale denken. Deze ontwikkelingen, en andere belangrijke gebeurtenissen die zich sinds 1979 hebben voorgedaan, plaatst hij tegen de achtergrond van de mondiale machtsverschuivingen.Lange tijd werd de bipolaire wereldorde gedomineerd door de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie bleef Amerika als enige supermacht over. Tegelijkertijd maakte China vanaf het einde van de jaren zeventig een indrukwekkende industriële en economische groei door. Dit leidde in deze eeuw tot een nieuwe bipolaire machtsstructuur, met de vs en China als centrale spelers. Aan het begin van de 21e eeuw worden de contouren van een nieuwe wereldorde steeds duidelijker. ‘Knappe, subtiele en prettig eigenwijze schets van de jongste geschiedenis.’ De Volkskrant over Drie oorlogen‘Kort en kernachtig zijn visie op het populisme.’ Nederlands Dagblad over Waarom is de burger boos?‘Heldere uiteenzetting over de doorbraak eind jaren zeventig van het neoliberalisme.’ NRC Handelsblad over Kapitalisme zonder remmen‘Van Rossem laat uitstekend zien dat veel van de kwesties die zich nu opdringen zich al lang geleden aankondigden.’ Trouw Tijdgeest

Wie Suriname wil begrijpen, moet voorbij de verkiezingen kijken naar de onzichtbare logica van macht en etniciteit. Sinds 1949 is het land formeel een democratische rechtsstaat. Maar hoe stevig is die democratie werkelijk verankerd? In Democratie, politiek en politieke cultuur in Suriname. De etnische logica van de macht wordt onderzocht hoe democratische instituties, politieke praktijken en politieke cultuur zich in Suriname hebben ontwikkeld, en hoe ze elkaar beïnvloeden. In een samenleving met sterke etnische diversiteit speelt etniciteit een belangrijke rol in de verdeling van macht en het functioneren van de overheid. Wat op papier een democratisch systeem is, blijkt in de praktijk vaak een hybride model: een combinatie van formele democratische instellingen en autoritaire patronen. Democratische procedures worden regelmatig ondermijnd door cliëntelisme, patronage, etnische loyaliteit en informele machtsstructuren. Dit maakt het bestuur kwetsbaar en ondermijnt het vertrouwen in de rechtsstaat. Dit boek biedt een diepgaande analyse van de spanningen tussen formele regels en informele praktijken, en stelt fundamentele vragen over de duurzaamheid en weerbaarheid van de democratie in Suriname.

In juli 1948 werden alle bewoners van het dorp Lydda inclusief de elfjarige Audeh Rantisi (1937-2001) door Joodse soldaten uit hun huizen verdreven. Onder dreiging van geweervuur en zonder eten en drinken liepen ze enkele dagen oostwaarts tot aan een vluchtelingenkamp in Ramallah, ouderen en zwakkeren langs de weg achterlatend. Deze gruwelijke ervaring heeft hem er later toe gebracht zich volledig in te zetten voor een rechtvaardige toekomst voor het Palestijnse volk. Hij deed dat o.a. door een tehuis voor jongens op te zetten, politiek actief te worden en het Israëlisch militair gezag kritisch te benaderen. Zijn boek bevat een uitgebreid verslag van de wandaden van de Israëlische staat. Geïnspireerd door zijn christelijk geloof stelde hij: “Dit is ons land. Er zal hier geen vrede zijn tenzij de Israëliërs begrijpen dat de Palestijnen rechten hebben.... Ik vestig de aandacht van onze broeders, de Joden, op het feit dat ze zich in onze positie moeten verplaatsen. Wij willen deze staat van oorlog niet. Wij willen deze staat van haat niet voortzetten. Hoe eerder we samenkomen en proberen onze problemen op te lossen, hoe beter. De Israëliërs moeten uit hun gedachten bannen het idee dat wij, de Palestijnen, hen willen doden of verdrijven. Integendeel, wij willen dat zij zich blijven inzetten voor vrede. Wij willen dat zij ons leren kennen als mensen die het recht hebben om te leven zoals zij het recht hebben om te leven.” Hans Hagen (1944) ontmoette de familie Rantisi voor het eerst in 1970 in Ramallah. In zijn inleidend hoofdstuk verbindt hij gebeurtenissen in de bezette gebieden, zoals de aanval van Hamas op 7 oktober 2023 en de onderdrukking en apartheid op de West Bank, met de harde zionistische politiek van de afgelopen honderd jaar. Hij benadrukt drie punten: 1) we hebben meer kennis van het Joods-Palestijns confl ict nodig. 2) de confl icterende religieus gefundeerde land-claims staan de twee-statenoplossing in de weg. 3) de Nederlandse erkenning van de Palestijnse staat is urgent. Hij wijst er daarbij op, dat hoe langer Israël doorgaat op de ingeslagen weg, hoe sterker het antisemitisme wereldwijd de kop zal opsteken. En daarvoor is de staat Israël in 1948 niet opgericht.

Hét boek voor iedereen de geschiedenis van de twintigste eeuw wil begrijpenDe geschiedenis van het moderne China is lang afgeschilderd als een verhaal van communisten die geleidelijk de steun van het volk verwierven, door land van de rijken af te pakken en aan de armen te geven. Maar op basis van nieuw archiefmateriaal onthult Morgenrood boven China hoe onwaarschijnlijk de overwinning van de partij was geweest zonder steun van de Sovjet-Unie. Pas nadat Sovjettroepen in 1945 Mantsjoerije binnenvielen en voor meer geld en munitie zorgden, kregen de communisten de overhand.China-expert Frank Dikotter onthult in dit meeslepende verhaal hoe dertien afgevaardigden in 1949 de rode vlag boven de Verboden Stad hesen, waardoor de loop van de geschiedenis voor altijd veranderde en de wereld de vorm kreeg die we nu kennen.Frank Dikötter is sinds 2006 hoogleraar Humanistiek aan de universiteit van Hongkong. Voor die tijd was hij hoogleraar Moderne Chinese geschiedenis aan de universiteit van Londen. Hij schreef eerder een veelgeprezen trilogie over Mao en China, waarin hij een indringend beeld schetst van het Mao-tijdperk.

CHAI (LEVEN) DEEL 2 18x overleven en over leven voor, tijdens en na de Holocaust Net als in Chai deel 1 vertellen achttien Nederlandse Joden in deel 2 over de grote impact van de Holocaust op hun leven. Wat doet het met je als je pas op je zevenenzestigste je ware naam en identiteit ontdekt? Als peuter schreeuwend van angst door twee vreemde vrouwen abrupt wordt weggerukt uit je liefdevolle onderduikgezin? SS’ers je dumpen in de pikdonkere nacht om je te laten creperen van de honger den de kou? Of meemaakt dat ze je gestorven vader uit de trein gooien en je naderhand nooit meer zijn graf weet terug te vinden? Ondanks de doorstane ellende tonen deze geïnterviewden stuk voor stuk opvallend veel veerkracht en vechtlust; ze bouwen zinvolle levens op. Waarom chai? Chai is Hebreeuws voor leven. En (over)leven is wat de geïnterviewden het meest karakteriseert. En waarom achttien verhalen? Binnen de gematria heeft chai de getalswaarde van achttien, zo staat achttien symbool voor het leven.